เพลงเพื่อชีวิต :  เดินทางไกลใต้ตะวันสีแดง

ภายหลังเหตุการณ์นองเลือด 6 ตุลาคม 2519 กระแสการเมืองที่รุนแรงทำให้นักดนตรีในแนวเพื่อชีวิตส่วนหนึ่งไปใช้ชีวิตในเขตป่า สายธารเพลงเพื่อชีวิตในเขตป่า คือ ต้นธารเพลงปฏิวัติเพื่อรับใช้มวลชนในเขตพรมแดนไทย – ลาว รวมทั้งในเขตงานแต่ละแห่งในประเทศไทย

ในเขตพรมแดนไทยลาวมีการจัดตั้ง “หน่วยศิลป์ 82”  มีหน้าที่ทำงานโฆษณา และเล่นดนตรีขับกล่อมสมาชิกในเขตป่า นอกจากนั้นยังศึกษาเกี่ยวกับทฤษฎีดนตรีเป็นหลัก จึงทำให้เกิดบทเพลงจากภูผาของศิลปินเป็นบทเพลงที่ขับร้องปลุกใจในสถานการณ์สู้รบ จากนักดนตรีในเขตเมืองในอดีต ไม่ว่าจะเป็น คาราวาน, ต้นกล้า, คุรุชน, โคมฉาย ร่วมกับศิลปินจากกองทัพปลดแอกประชาชน ในนามหน่วยศิลปินของกองทัพปลดแอกประชานแห่งประเทศไทย รวมทั้งวงกรรมาชน และ คุรุชน บางส่วนตั้งเป็นวง “ที่มั่นแดง” ในเขตป่า  เพื่อสร้างสรรค์งานด้านการละคร การแสดง และบันทึกเสียงเพื่อส่งกระจายเสียงออกอากาศทางสถานีวิทยุเสียงประชาชนแห่งประเทศไทย (สปท.) ภาคอีสาน ซึ่งเป็นวิทยุคลื่นสั้นออกอากาศที่เมืองคุนหมิง มีบทเพลงเพื่อชีวิตในเขตป่าเป็นที่รู้จักในยุคนั้น เช่น มารครองเมือง, อนุชนภูซาง, ถั่งโถมโหมแรงไฟ, เมล็ดข้าวปฏิวัติ, นกหวีดปฏิวัติ, เมล็ดพืชสีแดง เป็นต้น

เพลิง นาหลัก นักเพลงบ้านไพร จากบ้านนาไร่ใหญ่ อำนาจเจริญ (ภาพจากหนังสือเสียงเพลงจากภูพาน โดย แคน สาริกา)

ที่สถานีวิทยุเสียงประชาชนแห่งประเทศไทย (สปท.) ภาคอีสาน จะออกอากาศข่าวสาร บทเพลงเพื่อีวิต และเสียงลำจากศิลปินลูกอีสาน โดยมี “เยาวภา” และ “จิต” ทำหน้าที่เป็นผู้ประกาศข่าว รวมทั้งเสียงลำจาก “ภิรมย์” และ “เยาวภา” หมอลำคู่พระคู่นางจากภูสระดอกบัวขับกล่อมผ่านสายลมจากต่างแดนสู่บ้านเกิดเมืองนอน   สถานีวิทยุเสียงประชาชนแห่งประเทศไทย (สปท.) ภาคอีสาน จะออกอากาศข่าวสาร บทเพลงเพื่อีวิต และเสียงลำจากศิลปินลูกอีสาน โดยมี “เยาวภา” และ “จิต” ทำหน้าที่เป็นผู้ประกาศข่าว รวมทั้งเสียงลำจาก “ภิรมย์” และ “เยาวภา” หมอลำคู่พระคู่นางจากภูสระดอกบัวขับกล่อมผ่านสายลมจากต่างแดนสู่บ้านเกิดเมืองนอน  นอกจากนั้นยังมี “วงศิลปิน 32” ของศิลปินหญิงในเขตงานภูสระดอกบัว 

นอกจากนั้นในแต่ละเขตงานจะมีหน่วยงานด้านศิลปะการแสดงทั้งเป็นศิลปินพื้นบ้าน ศิลปินจากปัญญาชนที่แสดงออกทางอุดมการณ์และศรัทธาที่มีต่อพรรค โดยเฉพาะในเขตงานอีสานเหนือที่น่าสนใจคือ “กลุ่มศิลปินพื้นบ้านจากเขตงานภูสระดอกบัว”  “กลุ่มศิลปินเพชรภูพาน” “วงดนตรี 66”  “วงภูพานแบนด์”

 ก้อง (แล่นแอ๊คคอเดี้ยน) ศิลปินบ้านไพร พร้อมนักดนตรีจากคณะเพชรภูพาน (ภาพจากหนังสือเสียงเพลงจากภูพาน โดย แคน สาริกา)

กลุ่มศิลปินพื้นบ้านจากเขตงานภูสระดอกบัว”  จะประกอบด้วย  เพลิง นาหลัก จากนาไร่ใหญ่ เป็นนักแต่งเพลงบ้านไพร เจ้าของบทเพลง บ้านเกิดเมืองนอน, จากท้องนา, ทหารลำเลียง, เพื่อพรรคเพื่อมวลประชา, พิทักษ์แผ่นดินไทย, ลามหนาวดาวเหนือ, ควนกาหลง เป็นต้น ภายหลังคืนสู่เมือง เพลิง นาหลัก ได้เข้าเป็นนักร้องในวง “ก้าวใหม่” ของทางการร่วมกับลิขิต บุญปลิว จากวงคุรุชน และสหายเก่าที่ผลงานด้านดนตรีและร้องเพลงร่วมวง

เทอด อดีตนางเอกหมอลำคณะพังโคนบังเทิงศิลป์ ดาวเสียงประจำคณะภูพานบันเทิงศิลป์ (ภาพจากหนังสือเสียงเพลงจากภูพาน โดย แคน สาริกา) 

“กลุ่มศิลปินเพชรภูพาน”  เป็นวงดนตรีพื้นบ้านอีสานในเขตงานภูพาน โดยมี สหายเทอด อดีตนางเอกคณะพังโคนเจริญศิลป์ เป็นนักร้องนำ มีนักร้องฝ่ายชาย คือ ก้อง และ เชี่ยวชาญ (อดีตพระเอกคณะเพชรบัวขาว) มีหน่วยโฆษกเคลื่อนที่ 66 บรรเลงดนตรีประกอบ  มีผลงานเพลงที่โดดเด่นในยุคนั้น คือ นักรบอาจหาญ, ศิลปินมาแล้ว, ดาวแดงส่องสว่างเหนือภูพาน, มีนักดนตรีหลัก คือ ดล ดาวตก, น้อยดาวเหนือ, แปน แอนเติด ผลิตบทเพลงเพื่อชีวิตในยุคนั้น คือ บุญเฮียงกับเถียงนาน้อย, บ้านไผ่ – เมืองพล รวมทั้งเพลงที่มีทำนองเพลงลูกทุ่งหลายเพลง เช่น ตื่นเถิดชาวนาไทย/คนงามลืมง่าย, ผาซัน/แฟนจ๋าอยู่ไหน,  ยืนให้สูงมองให้ไกล/ทหารเกณฑ์ผลัดสอง, เพื่อบันทึกเสียงส่งไปออกอากาศที่สถานีวิทยุ สปท.

“วงดนตรี 66”  เป็นวงดนตรีของเหล่าปัญญาชนในเขตป่าภายหลังเหตุการณ์ 16 ตุลาคม 2519  ในเขตงานอีสานเหนือ ภายใต้ชื่อ “หน่วยโฆษกเคลื่อนที่ 66” ทำหน้าที่โฆษณาแนวทางของ พคท. ผ่านการแสดงทางดนตรี และการละเล่นอื่น ๆ มีนักศึกษารุ่นแรก 8 คน และสหายชาวนาส่วนหนึ่ง  ประกอบด้วย ดล, ฟา, ดำรง, เทียน จากมอดินแดง ขอนแก่น อินตา, เกียรติ, ปรีชา, เหล็กกล้า จากซุ้มนนทรี

วงดนตรี 66 เคยร่วมงานกับคณะเพชรภูพาน บันทึกเสียงชุดแรกส่งไปออกอากาศที่ สปท. คือ เพลงจากภูพานถึงลานโพธิ์, ศิลปินมาแล้ว, วันนั้นฟ้าสีทอง, นักรบอาจหาญ, ภายหลังมีการทำดนตรีและขับร้องใหม่โดยวงดนตรีประจำสถานีวิทยุ สปท.

“วงภูพานแบนด์” เป็นวงดนตรีของศิลปินในเขตงานภูพาน โดยมีจุดเริ่มต้นจากสมคิด สิงสง เพื่อเผยแพร่ผลงานสุ่ที่ราบ ใช้ชื่อชุดว่า “ที่ราบ” โดยวง “ภุพานแบนด์”  สมาชิกประกอบด้วย เชี่ยว. วารี, ฟา, ดล ดาวตก, เกียรติ, อินตา, ปรีชา, เทียน, ดำรง, แหลม,พี่น้องอมตะ, เทอด, ก้อง, แปน แอนเติด,  มีอุดร ทองน้อย และสมคิด สิงสง เป็นผู้แต่ง/ร้องนำ  มีบทเพลงที่น่าสนใจ คือ ตะรางกรุง, หนุ่มไร่มัน, สาวโรงทอ, หนุ่มแอ็ดรถ, ลาแล้วไร่แตง, หนุ่มไร่อ้อย, ข้าวลาลาน

 ซีดีต้นฉบับเพลง "เสรีภาพ" เป็นการรวบรวมเพลงเพื่อชีวืตที่ศิลปินผลิตขึ้นในราวไพร และออกอากาศวิทยุทาง ส.ป.ท. (วิทยุเสียงประชาชนแห่งประเทศไทย) โดยใช้เครืองบันทึกเสียงแบบกระเป๋าหิ้ว มีอยู่ 4 ชุด คือ มนต์การเมือง, นกสีเหลือง, ถั่งโถมโหมแรงไฟ, และ สะพานสายรุ้ง

 ข้อมูล/ภาพ

แคน สาริกา.  เปลื่อยปาแดง.  กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์สาริกา,  2542.

ชูเกียรติ ฉาไธสง.  ตำนานคนตำนานเพลง,  พลอยตะวัน, 2541.

วีระศักดิ์ สุนทรศรี.   ที่อยู่ ที่ยืนของเพื่อชีวิต.  นาคร, 2541.

วัฒน์ วรรลยางกูร.  หอมดินเคล้ากลิ่นไอฝน.  ดอกหญ้า, 2543.

(ติดตามอ่านตอนสุดท้าย เพลงเพื่อชีวิต : บนเส้นทางธุรกิจและอุดมการณ์)