สายธารเพลงเพื่อชีวิต (ตอนจบ)

เพลงเพื่อชีวิต : บนเส้นทางธุรกิจและอุดมการณ์

 ในช่วงที่ศิลปินในแนวเพื่อชีวิตหลายวงไปใช้ชีวิตในเขตป่า ทำให้มีวงดนตรีโฟล์คซองของกลุ่มพี่น้องสกุล “ประธาน” นั่นคือวง “แฮมเมอร์” ขุนค้อนแห่งดนตรีที่มีกลิ่นอายดนตรีปักษ์ใต้ ส่วนหนึ่งได้รับอิทธิพลจาก “คาราวาน” โดยมีความโดดเด่นในการผสมผสานระหว่างดนตรีในแนวอะคูสติกกับดนตรีพื้นเมืองภาคใต้ โดยเฉพาะเพลง “ปักษ์ใต้บ้านเรา” “บินหลา”  ซึ่งถือว่าเป็นบทเพลงที่ทำให้แฟนเพลงรู้จักวง “แฮมเมอร์” มากยิ่งขึ้น

น

วงแฮมเมอร์ จากปักษ์ใต้ ความโดดเด่นในการผสมผสานระหว่างดนตรีในแนวอะคูสติกกับดนตรีพื้นเมืองภาคใต้ มีเพลงที่เป็นที่รู้จัก คือ “ปักษ์ใต้บ้านเรา” “บินหลา”   

ภายหลังการคืนเมืองของนักศึกษา นักดนตรีเพลงเพื่อชีวิต ซึ่งเป็นผลจากนโยบาย 66/23 ในการนิรโทษกรรมของรัฐบาลในยุคนั้น ทำให้มีวงดนตรีที่เป็นผลผลิตจากเขตป่าหลายวงในยุคนั้น เช่น โฮป (สวรรค์บ้านนอก) อมตะ (ตาผุยชุมแพ) พงษ์เทพ กระโดนชำนาญ (ห้วยแถลง)  วง “กรรมาชน” และ “กงล้อ” บางส่วนทำวง “พันดาว” ชื่อชุด “รัตติกาล” วงกรรมาชน กับ วงคุรุชน ตั้งวง “ดาวบูรพา” และวง “คาราวาน” คืนสู่เมืองอีกครั้งด้วยคอนเสริต์ฟอร์ยูนิเซฟ ที่หอประชุมใหญ่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ทำให้วงดนตรีในแนวเพลงเพื่อชีวิตได้รับความนิยมอีกครั้งในหมู่นิสิต นักศึกษาอีกครั้ง

ในยุคต่อมาเพลงเพื่อชีวิตได้เริ่มเปลี่ยนแปลงรูปแบบของการนำเสนอในรูปแบบใช้กีตาร์ไฟฟ้าเป็นหลัก โดยเฉพาะวง “คาราบาว”  ของกลุ่มนักดนตรีจากวิทยาลัยช่างก่อสร้างอุเทนถวาย ที่สำเร็จการศึกษาจาก ฟิลิบปินโดยมี ยืนยง โอภากุล, ปรีชา ชนะภัย และกิรติ พรหมสาขา ณ สกลนคร เป็นหลัก

ผลงานเพลงของวงคาราบาว โดยในระยะเริ่มเข้าสู่วงการจะเน้นรูปแบบโฟล์คซอง มีผลงานในยุคแรก คือ แป๊ะขายขวด, ลุงขี้เมา, วณิพก

วงดนตรี “คาราบาว” ถือว่าเป็นวงดนตรีที่ผสมผสานแนวความคิดทางสังคม การเมือง กับเพลงพื้นบ้านภาคกลางในเขตสุพรรณบุรีได้อย่างลงตัว โดยเริ่มจากผลงานชุด “แป๊ะขายขวด”  “ลุงขี้เมา” “วณิพก” และอีกหลายชุด

ต่อมา “คาราบาว” มีนักดนตรีมืออาชีพที่เข้าร่วมทีมในยุคต่อมาอีกหลายคน เช่น ไพรัช เพิ่มฉลาด, เทียรี่ เมฆวัฒนา, ธนิต ศรีกลิ่นดี, อำนาจ ลูกจันทร์ โดยเฉพาะผลงานชุด “เมดอินไทยแลนด์” ถือว่าเป็นผลงานที่ประสบความสำเร็จของ “คาราบาว”  ที่เป็นการผสมผสานความเป็นเพลงเพื่อชีวิตกับธุรกิจ มีการนำเอาประเด็นและสถานการณ์ทางการเมืองในแต่ละยุคสมัยมาแต่งเป็นบทเพลงที่สะท้อนความเป็นมาแห่งยุคสมัย เช่น ทับหลัง, หลวงพ่อประจักษ์, ออง ซาน ซูจี,  สุรชัยสามช่า, บิ๊กสุ, เขื่อน, มหาจำลอง, จ่าง แซ่ตั้ง เป็นต้น

"คาราวาน” ภายหลังก็ได้เข้าสู่ธุรกิจเพลงอย่างเต็มตัว ไม่ว่าจะเป็นชุด “คนไกลบ้าน” “อานนท์” “ลุงไม้ไทย”  ฯลฯ พงษ์เทพ กระโดนชำนาญ (คนจนรุ่นใหม่, ตรงเส้นขอบฟ้า) ในขณะเดียวกันในยุคนี้ก็มีวงดนตรีในแต่ละภูมิภาคที่นำเอาเนื้อหาในแต่ละภูมิภาคนำเสนอผ่านบทเพลงที่โดดเด่นเห็นจะเป็นวง “กะท้อน” จากเพลงสาวรำวง วงซูซู จากเพลง บ่อสร้างกางจ้อง รวมทั้งกลุ่มศิลปินจากบ้านด่านเกวียนที่มีชื่อว่า “คนด่านเกวียน” โดยการนำของ อิสรา อนันตทัศน์ ซึ่งประสบความสำเร็จจากเพลง “เด็กปั๊ม” จนในยุคนั้นหากพูดถึงวงดนตรีในแนวเพื่อชีวิตต้องยกให้ วง 3 ค คือ คาราวาน, คาราบาว  และคนด่านเกวียน

.

สีเผือก วงคนด่านเกวียน จากบ้านด่านเกวียน โคราช มีผลงานชุด เด็กปั๊ม ดังระเบิด

.

พงษ์เทพ กระโดนชำนาญ ศิลปินเพลงจากโคราช ที่เน้นเนื้อหาที่เรียบง่ายและงดงามในบทเพลง

.

สู่.                   

    การเติบโตของธุรกิจเพลง ทำให้มีผลงานเพลงเพื่อชีวิตจากศิลปินที่หลากหลาย

จากยุคการตื่นตัวของวงดนตรีเพื่อชี่วิตทำให้มีวงดนตรีหลายวงกำเนิดในช่วงนี้ ไม่ว่าจะเป็น คันไถ, โคไท, ประจัญบาน, อินโดจีน, เล็ก อินทรีย์, ม. ฤทธิ์เต็ม,  รวมทั้งวงเทียนก้อม และวงจังหัน ของครูสลา คุณวุฒิ ฤทธิพร อินสว่าง, แก้ว ลายทอง และพงษ์สิทธิ์ คัมภีร์  รวมทั้งวงดนตรีในแนวใต้ดินที่ผลิตเอง ขายเอง เช่น  อิ๊ด ฟุตบาท คีตาญชลี, จีวัน, เตรียม ชาชุมพร (วงคำแพง), วสันต์ สิทธิเขต, อารักษ์ อาภากาศ, เอี้ยว ณ ปานนั้น, แกละ ใต้ดิน, ชูเกียรติ ฉาไธสง, แสง ธรรมดา และอีกหลายวง   

ว          

พงษ์สิทธิ์ คัมภรี จากหนองคายสู่กรุงเทพฯ ด้วยความมุ่งมั่นในการสร้างสรรค์บทเพลงเพื่อชีวิต

พงษ์สิทธิ์ คัมภีร์ ถือว่าเป็นเลือดใหม่ในวงการเพลงเพื่อชีวิตในยุคนั้น มีความโดดเด่นในการนำเสนอบทเพลงผ่านวิถีชีวิตของคนรุ่นใหม่ ความรักของหนุ่มสาว  และสะท้อนสภาพของสังคมในยุคนั้นอย่างตรงไปตรงมา

 เพลงเพื่อชีวิตที่เห็นและเป็นอยู่

ในยุคดนตรีไม่มีพรมแดนมีนักร้องเพลงเพื่อชีวิตนำบทเพลงลูกทุ่งมาขับร้องใหม่ หรือนักร้องเพลงลูกทุ่งมาขับร้องบทเพลงเพื่อชีวิต ทำให้เกิดเป็นเพลงเพื่อชีวิตในสายพันธุ์ใหม่ หรืออาจเรียกได้ว่าเป็น “ลูกทุ่งเพื่อชีวิต” ในแนวเพลงของไมค์ ภิรมย์พร, จ่าหลอย เฮนรี่, เดวิธ อินธี, หนู มิเตอร์, หลวงไก่, บ่าววี, เป็นต้น

อย่างไรก็ตามในโลกแห่งเสรีภาพในการสื่อสารและการฟัง เพลงที่ผ่านการกลั่นกรองจากจินตนาการของผู้แต่งที่หลากหลายในแต่ละค่ายเพลง โดยมีทิศทางและนโยบายที่แตกต่างกันออกไป

ในฐานะทีเป็นผู้ฟังก็คงจะเลือกซื้อ เลือกฟังตามความสนใจ และคงตัดสินไม่ได้ว่าเพลงดีเพลงไหนไม่ดี เพลงไหนสร้างสรรค์เพลงไหนไม่สร้างสรรค์ ทั้งนี้แล้วแต่มุมมองของผู้ฟังและรสนิยม

เพลงเพื่อชีวิตก็น่าจะเป็นทางเลือกหนึ่งในหลายร้อยพันเพลง ตราบใดที่ยังคงมีเรื่องราวที่เกิดขึ้นในสังคมในมุมมองต่าง ๆ ผู้เขียนเพลง นักดนตรี นักร้อง ยังคงสร้างสรรค์และทำหน้าที่ต่อไป

วันเวลาผ่านไปอุดมการณ์ไม่เปลี่ยนแปลง ในวันนี้ คาราวาน ทัพหน้าวงดนตรีเพื่อชีวิต สุรชัย จันทิมาธร, วีระศักดิ์ สุนทรศรี,มงคล อุทก และทองกราน ทานาวัน ยังคงยืนหยัดอยู่ในวงการ ภาพจากคอนเสิร์ต "โลกร้อนคนละลาย" เพื่อถ่ายทอดอุดมการณ์จากสังคมรอบข้างสู่บทเพลงรักษ์โลก เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2550 ณ ศูนย์เยาวชนไทย- ดินแดง

ข้อมูล/ภาพ

ชูเกียรติ ฉาไธสง.  ตำนานคนตำนานเพลง,  พลอยตะวัน, 2541.

วีระศักดิ์ สุนทรศรี.   ที่อยู่ ที่ยืนของเพื่อชีวิต.  นาคร, 2541.

วัฒน์ วรรลยางกูร.  หอมดินเคล้ากลิ่นไอฝน.  ดอกหญ้า, 2543.

ภาพวาด : ชัยวัฒน์ ลิ้มเศรษฐานุวัต : หนังสือคาราวาน ตำนานทัพหน้าวงดนตรีเพื่อชีวิตของไทย โดย วีระศักดิ์ สุนทรศรี :  สำนักพิมพ์สามัญชน, 2527.

(ติดตามอ่าน  ตามรอยเส้นทางนักสู้ปัญญาชน : จิตร ภูมิศักดิ์ ในตอนต่อไป)