ซัยยิด สาบิก
นักฟิกฮฺแถวหน้าแห่งประวัติศาสตร์

อัล อัค  เรียบเรียง

             สัยยิด สาบิก ปราชญ์ชาวอิยิปต์ เกิดในปี ค.ศ. 1915 ท่านเป็นหนึ่งในอุละมาอ์ชั้นนำของอัล-อัซฮัร จบการศึกษาด้านชะรีอะฮฺ จากมหาวิทยลัยอัล-อัซฮัร ท่านเป็นสมาชิกของญะมาอะฮฺอิควานฯ  ตั้งแต่เป็นนักศึกษา

สัยยิด สาบิก ได้เริ่มต้นชีวิตการงานที่กระทรวงเอากอฟ ท่านได้ทำงานที่กระทรวงนี้เป็นเวลานานโดยเริ่มจากตำแหน่งเล็กๆจนกระทั่งท่านได้กลายเป็นผู้บริหารด้านกิจการมัสยิดและวัฒนธรรมอิสลาม จากนั้นท่านได้เป็นผู้ตรวจราชการของกระทรวงเอากอฟ  และในขณะเดียวกันท่านก็เป็นอาจารย์สอนที่อัล-อัซฮัรด้วย  ตลอดชีวิตการทำงานของท่านนั้นเป็นที่รู้จักกันดีในฐานะผู้รู้ที่ไม่เคยละเมิดสิทธิของผู้ใดและไม่เคยประจบสอพลอผู้ใด...

สัยยิด สาบิก ไม่เพียงแต่ทำงานด้านวิชาการเท่านั้น แต่ยังได้ใช้เวลาในช่วงวัยหนุ่มด้วยการเป็นนักรบในแผ่นดินฟิลัสฏีน(ปาเลสไตน์) และเคยถูกจำคุกสองปี หลังจากที่ได้รับอิสระภาพท่านได้ทุ่มเทชีวิตทั้งหมดเพื่อรับใช้แนวทางของอัลลอฮฺ(ซ.บ.)ทั้งในสนามของความรู้ด้านฟิกฮฺและการทำงานด้านอื่นๆ  โดยเฉพาะอย่างยิ่งอัฉริยะภาพของอัส-สัยยิด สาบิกในด้านฟิกฮฺนั้นท่านได้บรรลุถึงขอบเขตที่กว้างไกลของความรู้สาขานี้  จนท่านก็ถูกยืมตัวไปสอนที่ประเทศซาอุดิอาระเบีย ในตำแหน่งหัวหน้าแผนกการศึกษาชั้นสูงของคณะกฏหมายอิสลาม แห่งมหาวิทยาลัย “อุมมุล กุรอ”                 

 ในตอนนี้เองที่สัยยิด สาบิกได้เริ่มเดินทางไปยังประเทศต่างๆเพื่อรณรงค์ให้ความรู้ความเข้าใจแก่คนหนุ่มสาวมุสลิม เมื่อย่างเข้าสู่วัยชราท่านก็ยังคงปักหลักสอนวิชาฟิกฮฺให้แก่ลูกศิษย์ของท่านที่มัสยิดในเมืองนัศรฺ(อิยิปต์)ต่อไปจวบจนวันสุดท้ายของชีวิต   

สัยยิด สาบิก เริ่มต้นเขียนบทความให้กับวารสารอัล-อิควาน รายสัปดาห์เกี่ยวกับฟิกฮฺ โดยอิงอยู่กับตำราฟิกฮฺที่อาศัยหะดีษนำทาง เช่น สุบุลุส สลาม ของอิหม่ามอัศ-ศอนอานียฺ , บุลูฆุล มะรอม ของอิหม่ามอิบนุ หะญัร , นัยลุล เอาฏอร ของอิหม่ามอัช-เชากานีย เป็นต้น

ผลงานทางวิชาการที่มีอิทธิพลอย่างปฏิเสธไม่ได้ของสัยยิด สาบิก คือหนังสือ “ฟิกฮุสสุนนะฮฺ” ซึ่งถูกจัดเป็นหนังสือฟิกฮฺที่ทรงคุณค่าและง่ายดายในการทำความเข้าใจเล่มสำคัญเล่มหนึ่งของวงการฟิกฮฺอิสลาม เบื้องหลังการเขียนหนังสือเล่มนี้เกิดจากการคำขอของเชค หะสัน อัล-บันนา ผู้ก่อตั้งญะมาอะฮฺอิควานฯ

ตำราฟิกฮฺที่เขียนขึ้นจากหลักฐานที่ชัดเจนจากอัล-กุรอานและอัลซุนนะฮฺ ตีพิมพ์ในช่วงทศวรรต 40 ในคริสต์ศวรรษที่ 20  พร้อมเขียนคำนำให้โดยอิหม่ามหะซัน อัล-บันนา โดยขณะที่เขียนตำราเล่มนี้สัยยิด สาบิก อายุเพียง 30 ปี   ตำราชุดนี้ได้รับการตีพิมพ์อีกหลาย ๆ ครั้ง และถูกแปลเป็นภาษาต่าง ๆ จำนวนมาก ซึ่งเป็นที่ยอมรับกันว่าเป็นหนังสือฟิกฮฺที่แพร่หลายและมีอิทธิพลอย่างกว้างขวางมากที่สุดในประวัติศาสตร์อิสลาม อย่างที่หาตำราฟิกฮฺเล่มอื่นเปรียบได้ยากมาก

มุศฏอฟา มัชฮูร ได้กล่าวว่า “สัยยิด สาบิก มีความสำคัญเป็นอย่างยิ่งต่อญะมาอะฮฺ อิควานนุลมุสลิมูน และหนังสือของท่านนั้นมีอิทธิพลและมีประโยชน์มหาศาลต่อสมาชิกของญะมาอะฮฺโดยเฉพาะอย่างยิ่งหนังสือ “ฟิกฮุส สุนนะฮ.”ที่ถูกจัดเป็นหนังสืออ้างอิงเล่มสำคัญและอิหม่ามหะซัน อัลบันนาได้เจาะจงให้หนังสือเล่มนี้เป็นหนังสือหลักในการอ้างอิงด้านสุนนะฮ”

ดร. ศอลาหฺ อับดุลมุตาอาล สมาชิกแกนนำพรรคแรงงานของอียิปต์กล่าวว่า “...บทบาทที่เหนือธรรมดาของท่านคือการทำให้ฟิกฮฺเป็นเรื่องง่ายสำหรับทุกคนหลังจากที่ก่อนหน้านั้นฟิกฮฺก็คือป้อมปราการอันสูงตระหง่านที่ใครก็ไม่อาจเข้าโจมตีได้ยกเว้นแต่บรรดาฟุกอฮาอฺ(นักวิชาการฟิกฮฺ)เท่านั้น ...  ตอนที่ท่านถูกจับเข้าคุก ห้องขังของท่านอยู่ตรงข้ามกับห้องขังของฉันในคุกของอียิปต์เมื่อปีค.ศ.1949 จำได้ว่าในเวลานั้นท่านยืนยันที่จะเอาถังวางซ้อนกันเพื่อให้ร่างกายที่ผ่ายผอมของท่านสูงกว่าหน้าต่างห้องขังด้วยการยืนอยู่บนถัง และทำการสอนวิชาฟิกฮฺให้แก่ผู้ถูกคุมขังทั้งหมดที่พากันมารวมตัวกันหลังประตูห้องขังเพื่อติดตามบทเรียนของท่าน โดยมีพวกผู้คุมเข้าร่วมรับฟังด้วย และท่านยังเปิดโอกาสให้มีการซักถามอีกด้วย แล้วทุกอย่างในคุกก็ดำเนินไปเช่นนั้นจนกระทั่งท่านได้สอนหนังสือของท่านจนจบเล่ม ...”   

แม้จะพบว่ามีเนื้อหาบางที่ในตำรา “ฟิกฮุสสุนนะฮฺ” ได้วิจารณ์ความคลั่งไคล้มัซฮับ และถึงแม้ว่าสัยยิด สาบิก จะไม่ยึดติดกับมัซฮับใดมัซฮับหนึ่งในการเรียบเรียงตำรา แต่จะต้องไม่เข้าใจผิดว่า สัยยิด สาบิก กำลังเรียกร้องไปสู่การปฏิเสธมัซฮับ(อัล-ลามัซฮะบียะฮฺ) เพราะท่านไม่เคยตำหนิการมีอยู่ของมัซฮับ ท่านไม่เคยปฏิเสธมัน ท่านยังให้เกียรติกับทัศนะส่วนใหญ่ของนักฟิกฮฺ (แม้จะไม่เอกฉันท์)

ตำราฟิกฮุสสุนนะฮฺเป็นความเพียรพยายามในฐานะนักนิติศาสตร์คนหนึ่งที่จะทำให้คนรุ่นใหม่เข้าถึงฟิกฮฺในแบบที่ง่ายดายและผ่านการเปรียบเทียบมัซฮับต่าง ๆ มิใช่การปลดปล่อยผู้คนออกจากมัซฮับ แต่เป็นการให้ผู้คนปฏิบัติตามมัซฮับอย่างถูกต้องและเข้าใจในมัซฮับอื่น ๆ  

สัยยิด สาบิก ไม่เพียงมีความรู้ที่ลึกซึ้งในทางฟิกฮฺเท่านั้น แต่ท่านยังมีความเข้าใจที่กระจ่างชัดในอะกีดะฮฺ ดังปรากฏในงานเขียนของท่านชื่อว่า อัล-อะกออิด อัล-อิสลามียะฮฺ (หลักศรัทธาอิสลาม) และท่านมีความรู้ที่กว้างขวางในด้านการดะอฺวะฮฺอีกด้วย ท่านเป็นหนึ่งในปราชญ์ชั้นนำที่เรียกร้องไปสู่แนวทางสายกลางท่ามกลางกระแสการตื่นตัวอิสลาม เชคยูซุฟ อัล-เกาะเราะฏอวียฺ ยืนยันว่าการตื่นตัวของกระแสสายกลางเป็นส่วนหนึ่งของการรณรงค์ปราชญ์ชั้นนำหลายท่าน ซึ่งปราชญ์คนสำคัญชั้นแนวหน้าก็คือ เมาลานา อบุล หะสัน อัน-นัดวียฺ , เชค มุฮัมมัด ฆอซาลียฺ และเชคสัยยิด สาบิก  …

เชค ฟุอาด  มุคัยมิร นายกสมาคมกฏหมายอิสลาม ได้กล่าวว่า  “... ท่านเป็นนักวิชาการที่มีแนวคิดสายกลาง และเป็นผู้ที่ทำให้กระแสคลื่นอิสลามปกคลุมไปทั่วสารทิศด้วยทุกองค์ประกอบของมัน” 

สัยยิด สาบิก เสียชีวิตเมื่อวันจันทร์ที่ 28 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2000 ในกรุงไคโร สัยยิด สาบิกได้ใช้เวลาในบั้นปลายชีวิตของท่านอยู่กับหนังสือฟิกฮฺและลูกศิษย์ทั้งหลายของท่านที่ได้รวมตัวกันเพื่อตักตวงความรู้จากท่าน   ณ มัสยิดในเมืองนัศรฺ กรุงไคโร และในการจัดการศพของท่าน ลูกชายคนโตของท่านกำชับมิให้จัดพิธีเพื่อแสดงการไว้อาลัยต่อท่านเด็ดขาด ทั้งนี้เป็นไปตามคำสั่งเสียของท่านเชคเอง

เชค มุฮัมมัด ฆอซาลียฺ กล่าวว่า  “เขาเป็นคนที่มีความเข้าใจในวิชาความรู้มากที่สุดในหมู่คนในยุคของเขา ซึ่งประวัติศาสตร์ได้บันทึกถึงพวกเขาเหล่านั้นด้วยอักษรแห่งรัศมี”