พิมพ์หน้านี้
![]() เมื่อเอ่ยชื่อ ควง อภัยวงศ์ ผู้ที่เคยศึกษาทำเนียบนายกรัฐมนตรีของประเทศไทยคงจะจำได้ว่า ท่านผู้นี้คือนายกรัฐมนตรีคนที่ ๔ ของประเทศไทย นายควง อภัยวงศ์ หรือหลวงโกวิทอภัยวงศ์ ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นนายกรัฐมนตรีเมื่อวันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๘๗ ภายหลังจากที่คณะรัฐบาลชุดเดิมของจอมพลป. พิบูลสงคราม ลาออก นายควงเข้ารับตำแหน่งในขณะที่สงครามโลกครั้งที่ ๒ ยังไม่สงบ และกองทัพญี่ปุ่นกำลังยึดครองประเทศไทย ความหนักใจกับตำแหน่งที่ท่านแสดงออกเห็นได้จากตอนแถลงนโยบายว่า ในระหว่างภาวะสงครามเช่นนี้ การที่เข้าบริหารราชการแผ่นดินย่อมมีภาระหนักอยู่มาก ยิ่งประเทศอยู่ในสภาพการณ์ที่คับขันที่สุดอย่างเวลานี้ด้วยแล้ว ก็ยิ่งเพิ่มความยากลำบากให้แก่รัฐบาลเป็นอเนกประการ แต่รัฐบาลนี้ขอปฏิญาณว่า จะต่อสู้อุปสรรคทั้งปวงเพื่อสนองคุณต่อชาติบ้านเมืองจนสุดความสามารถ สงครามโลกครั้งที่ ๒ ส่งผลกระทบมายังประเทศไทยโดยตรงเมื่อกองทัพญี่ปุ่นยกพลผ่านประเทศไทยในตอนเช้าตรู่วันที่ ๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๘๔ และรัฐบาลของจอมพลป. ยินยอมให้กองทัพญี่ปุ่นผ่านประเทศไทยได้รวมทั้งประกาศสงครามกับฝ่ายสัมพันธมิตร ดังนั้นขบวนการเสรีไทยจึงจัดตั้งขึ้นโดยมีนายปรีดี พนมยงค์ ผู้สำร็จราชการแผ่นดินเป็นหัวหน้าดำเนินการ มีสมาชิกคือบุคคลสำคัญทั้งในประเทศและนักเรียนไทยในต่างประเทศ กองทัพญี่ปุ่นผู้รุกรานรู้ระแคะระคายถึงขบวนการใต้ดินของไทยแต่ก็จับไม่ได้ไล่ไม่ทัน นายกฯ ควงผู้รับทราบการเคลื่อนไหวต่าง ๆ ของเสรีไทยทุกระยะ จึงตกออยู่ในฐานะ กันชน จำต้อง ตีหน้าเซ่อ รวมทั้ง เล่นละครตลกกับญี่ปุ่น โดยตลอด ความยากลำบากในการ ขายผ้าเอาชาติรอด ของนายก ฯ ควง เห็นได้จากตอนหนึ่งในหนังสือ งานใต้ดินของพันเอกโยธี โดย เนตร เขมะโยธิน เรื่องมีอยู่ว่า วันหนึ่ง พลโทนากามูระ แม่ทัพหน่วยงิซึ่งตั้งมั่นอยู่ในประเทศไทย ได้เชิญนายก ฯ ควง และรัฐมนตรีบางท่านไปรับประทานอาหาร ในระหว่างการรับประทานตอนหนึ่งแม่ทัพญี่ปุ่นได้พูดกับนายก ฯ ควงว่า เมืองไทยมีลูก (ผล) ไม้มาก นายพลญี่ปุ่นผู้นี้สนใจและพยายามหัดพูดภาษาไทยจนพูดได้ดีพอสมควร ดังนั้น คำว่าลูกไม้จึงมีความหมายลึกซึ้งพอที่จะทำให้ นายก ฯ ไทยสะดุ้งได้เหมือนกัน ทำไมท่านนายก ฯ จึงไม่ลองใช้ยาของอเมริกันดูบ้าง บางทีอาจจะช่วยให้ท่านหายเร็วขึ้น ! ทั้ง ๆ ที่นายก ฯ ควงต้องรับบทหนักในฐานะกันชนแต่ก็ไม่ปรากฏว่ามีชื่อนายก ฯ ควงในบัญชีรายชื่อหัวหน้าใหญ่เสรีไทยแต่อย่างใด เนตร เขมะโยธิน ให้ทัศนะไว้ว่า ถ้าจะมีเหตุผลที่นายปรีดี พนมยงค์ หัวหน้าใหญ่ขบวนการเสรีไทย มิได้ระบุชื่อนายควง อภัยวงศ์ เป็นหัวหน้าผู้หนึ่งในขบวนการนั้นด้วย ก็เห็นจะเป็นเพราะนายควงมิได้เป็นผู้ดำเนินงานเสรีไทยโดยตรงเช่นบุคคลอื่น ๆ ประกอบทั้งนายควงมิได้เป็นหัวหน้าสายงานใดสายงานหนึ่งซึ่งมีหน้าที่รวบรวมกำลังในการต่อต้านญี่ปุ่นโดยตรงเท่านั้น อย่างไรก็ดี เราต้องยอมรับว่านายควง อภัยวงศ์ ได้ปฏิบัติหน้าที่นายกรัฐมนตรี กันชน ในสถานการณ์ที่ล่อแหลม และหวาดเสียวเช่นที่เราทราบกันอยู่ในตอนปลายสงครามได้อย่างดีที่สุด บุคลิกภาพและปฏิภาณไหวพริบอันว่องไวในการโต้ตอบของนายควง อภัยวงศ์ ได้ช่วยให้สถานการณ์หวุดหวิดจะเข้าตาจน หรือจวนเจียนที่สงครามกลางเมืองที่จะระเบิดขึ้นนั้นรอดพ้นไปได้หลายครั้ง นี่แหละนายควง อภัยวงศ์ นายกรัฐมนตรีผู้ปิดทองหลังพระ (แหล่งข้อมูลจาก งานใต้ดินของพันเอกโยธี โดยเนตร เขมะโยธิน และ เกิดมาเป็นนายก ฯ โดย นรนิติเศรษฐบุตร) |