คุณเคยได้ยินชื่อสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติไหม ภาระกิจของสถาบันฯคือ การสร้างหอดูดาวแห่งชาติ  นับว่าเป็นเรื่องน่ายินดีมากเพื่อการบริการวิชาการ แต่เธอรู้ไหมเขาจะสร้างที่ไหน   เมื่อรู้สถานที่ฉันก็หยุดยิ้มเพราะว่า เขาจะสร้างที่ บริเวณยอดดอยอินทนนท์ จังหวัดเชียงใหม่ เขาให้เหตุผลในแผ่นพับว่า เพราะเป็นจุดที่สูงที่สุดในประเทศไทย จึงเป็นทำเลที่เหมาะสมที่สุดในประเทศไทย  เพราะนอกจากจะมีทัศนวิสัยที่ดีสำหรับการสังเหตุการณ์แล้วยังเป็นที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวอีกด้วย และจะสร้างให้เสร็จในวันที่วันที่ 5 ธันวาคม 2550 นอกจากนี้ ยังมีการตั้งศูนย์สารสนเทศและศูนย์ฝึกอบรมดาราศาสตร์ ณบริเวณที่ทำการอุทยานแห่งชาติ เพื่อบริการวิชาการ

ในระดับที่ตั้งหอดูดาว ความสูงเหนือระดับน้ำทะเล (altitude) 2.550 เมตร หอดูดาวแห่งชาติเป็นที่ตั้งของกล้องโทรทรรศน์ชนิดสะท้อนแสงขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 2.4 เมตร

(ข้อมูลจากแผ่นพับหอดูดาว)

แล้วฉันก็ได้จดหมายฉบับหนึ่งที่บอกว่า 6 ประการที่ไม่ควรสร้างหอดูดาวบนดอยอินทนนท์ ในจดหมายอันยาวเหยียดนั้น มีว่า 

๑.  ปัจจุบันกิจกรรมของมนุษย์ (การท่องเที่ยวและการรักษาความมั่นคงของชาติ) บนพื้นที่แคบๆ บนบริเวณยอดดอยเกินขีดจำกัดความสามารถของการรองรับของพื้นที่( carrying capacity) อยู่แล้ว  โดยเฉพาะอย่างยิ่งปัญหาเรื่องการใช้น้ำ

                        เนื่องจากเป็นจุดสูงสุด  จึงไม่สามารถนำน้ำจากลำธารตามธรรมชาติมาใช้  แต่ต้องอาศัยน้ำสะสมใต้ดินที่มีอยู่ไม่มาก ซึ่งโดยส่วนใหญ่มาจากบริเวณป่าพรุพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างกา พื้นที่ชุ่มน้ำอ่างกานี้  นับเป็นระบบนิเวศป่าพรุบนเขาสูงที่มีเอกลักษณ์พิเศษจำเพาะ  ที่มีเพียงแห่งเดียวของประเทศ 

                    เป็นถิ่นอาศัยของพืชและสัตว์เฉพาะถิ่นหายากหรือ มีสถานภาพใกล้สูญพันธุ์หลายชนิด อาทิ เช่น      ข้าวตอกฤษี   นกเดินดงเล็กปากยาว (Zoothera marginata) นกปากซ่อมดง (Scotopax rusticola)     ตัวตุ่น (Talpa micrura leucura) ปาดดอยอินทนนท์ (Rhacophorus feae)  อึ่งกรายดอยอินทนนท์ (Leptolalax bourreti)  และกบตาหนามอินทนนท์ (Megophyrys sp) ที่มีรายงานพบที่นี้เพียงแห่งเดียว

                        อย่างไรก็ตามในช่วงที่ผ่านมา  การสูบน้ำจากบริเวณพรุอ่างกาไปใช้  โดยไม่มีการวางแผนและการควบคุม  ส่งผลกระทบต่อพื้นที่ชุ่มน้ำดังกล่าวให้แปรสภาพตื้นเขินขึ้นเป็นอย่างมาก  จนครั้งหนึ่งทางอุทยานฯ เคยปิดการใช้ห้องน้ำบนยอดดอย  แต่ต้องกลับมาเปิดให้อีกครั้งในปัจจุบันเพื่อสนอง       ความต้องการของนักท่องเที่ยว

                        หากมีการสร้างหอดูดาวขึ้นในบริเวณยอดดอย  ระหว่างก่อสร้างและการใช้งานจริง  จะมีกิจกรรมที่ต้องใช้น้ำอีกเป็นจำนวนมาก  ซึ่งย่อมส่งผลกระทบต่อระดับน้ำใต้ดินและน้ำในพรุอ่างกา  ทำให้ระบบนิเวศที่ประสพปัญหาอย่างหนักอยู่แล้วในปัจจุบัน  เสื่อมโทรมลงไปอีกจนอาจเกินแก้ไข

                        ๒.  พื้นที่บริเวณยอดดอย  เป็นระบบนิเวศป่าดิบเขาสูง  (high montane  tropical  forest)  หรือป่าเมฆ (cloud  forest) ที่อาศัยความชุ่มชื้นที่ได้จากเมฆเป็นปัจจัยกายภาพสำคัญในการดำรงสภาพ  ระบบนิเวศดังกล่าวมีความเปราะบางอย่างยิ่งต่อผลกระทบจากการก่อสร้างและกิจกรรมของมนุษย์  โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันมีงานวิจัยจากทั่วโลกที่แสดงให้เห็นผลกระทบของภาวะโลกร้อนต่อระบบนิเวศป่าดิบเขาสูง

                        อุณหภูมิที่สูงขึ้นส่งผลต่อฐานก่อตัวของเมฆให้เกิดในระดับความสูงที่สูงขึ้น  ลดอัตราการกลั่นตัวของเมฆ  เพิ่มอัตราการระเหยของน้ำและลดความชื้นของดิน  การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศเฉพาะถิ่น (microclimate)  บนยอดดอยนี้ส่งผลให้ป่าบนยอดดอยแห้งแล้งขึ้น  เฟิร์น มอส และพืชอิงอาศัยแห้งตาย  ต้นก่อและต้นกุหลาบพันปีตายยืนต้น  ปรากฏเป็นบริเวณกว้าง  โดยเฉพาะอย่างยิ่งริมถนน ริมอาคาร และพื้นที่เปิดโล่ง  แม้การก่อสร้างอาคารจะไม่ตัดต้นไม้ใหญ่เพิ่มเติมมากนัก  แต่จะส่งผลกระทบต่อภูมิอากาศเฉพาะถิ่น  และเนื่องจากป่าดิบเขาสูงเป็นป่าที่ฟื้นตัวได้ช้า  จึงมีความเปราะบางสูงหากมีการทำลายทั้งทางตรงและทางอ้อม

               แม้แบบแปลนการก่อสร้างจะใช้พื้นที่ส่วนใหญ่ของอาคารหน่วยพิทักษ์ยอดดอยและร้านค้าสวัสดิการที่มีอยู่เดิมแล้ว  แต่ก็มีความจำเป็นต้องขยายพื้นที่บางส่วนและปรับภูมิสถาปัตย์เพิ่มเติม  การสูญเสียพื้นที่สีเขียวแม้เพียงเล็กน้อยนี้คิดเป็นสัดส่วนจำนวนมากของพื้นที่ระบบนิเวศจำเพาะที่ระดับความสูงเกินกว่า 2,500  เมตรจากระดับน้ำทะเล  ที่มีอยู่ในประเทศไทย

ไม้พุ่มและสวนดอกไม้ในบริเวณดังกล่าว  ปัจจุบันยังเป็นสถานที่ที่ดีสุด  ที่นักท่องเที่ยวสามารถเห็นและศึกษาพฤติกรรมนกหายากหลายชนิด  เช่น  นกกินปลีหางยาวเขียว ชนิดย่อยอ่างกา (เฉพาะถิ่น) (Aethopyga nipalensis angkaensis)  นกกระทาดงคอสีแสด (Arborophila rufogularis)  นกพิราบเขาสูง (Columba pulchricollis)  และนกศิวะหางสีตาล (Minla  strigula)  และนกกระรางหัวแดง (Garrulax erythrocephalus)  ได้อย่างใกล้ชิด

                 ๔.  การก่อสร้างโดยเฉพาะการปรับพื้นที่และการวางฐานราก ตอกเสาเข็มจะก่อให้เกิดมลพิษทางเสียง ฝุ่น และขยะ  มีผลกระทบต่อสัตว์ป่า และนกเฉพาะถิ่นที่อาศัยบริเวณยอดดอย

                        ๕.  อาคารหอดูดาวเป็นอาคารทรงสูง  ทำให้เป็นทัศนอุจจาด ไม่กลมกลืนกับสภาพแวดล้อมธรรมชาติโดยรอบ  อีกทั้งยังอยู่ใกล้กับสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ เนื่องจากเป็นที่ประดิษฐานของพระสถูปของพระเจ้าอินทวิชยานนท์  เจ้าหลวงเชียงใหม่องค์ที่ 7 อันเป็นที่เคารพสักการบูชาของชาวล้านนา  จึงไม่สมควรก่อสร้างอาคารขนาดใหญ่ในบริเวณใกล้เคียง

                        ๖.  ในด้านความเหมาะสมในเชิงดาราศาสตร์  แม้จะตั้งอยู่บนจุดสูงสุด  ซึ่งเอื้อกับทัศนวิสัยที่ดี ณ จุดจอมฟ้า  แต่มีต้นไม้ใหญ่โดยรอบจึงไม่สามารถเห็นท้องฟ้าได้เป็นบริเวณกว้าง  นอกจากนี้  จุดที่ตั้งอยู่ใกล้เคียงกับสถานีเรดาห์ของกองทัพอากาศ  ซึ่งมีการเปิดไฟสว่างไสวทั้งคืน  ย่อมมีมลภาวะทางแสง (ambient light) รบกวน

                        ทางกลุ่มฯ เห็นความสำคัญของดาราศาสตร์และสนับสนุนให้มีการจัดตั้งหอดูดาวแห่งชาติของสถาบันวิจัยดาราศาสตร์  เพื่อความก้าวหน้าทางดาราศาสตร์ของไทยและของโลก  หากแต่ใคร่ขอพิจารณาทางเลือกพื้นที่ในการก่อสร้างที่เหมาะสมในบริเวณอื่นใกล้เคียงแทน  อาทิ เช่น  พื้นที่โล่งใกล้ กม. 42  บริเวณดอยผาตั้ง  และเส้นทางขุนวาง  หรือที่อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า จ. พิษณุโลก  ที่อาจมีระดับความสูงจากระดับน้ำทะเลต่ำกว่าเล็กน้อย  แต่มีผลกระทบเสียหายต่อระบบนิเวศน้อยกว่าในระยะยาว

ลงสามหน่วยงานคือ นพ. รังสฤษฎ์  กาญจนะวิณิชย์   ประธานชมรมอนุรักษ์นกและธรรมชาติล้านนา  ศาสตราจารย์เฉลิมพล  แซมเพชร ภาคีคนฮักเจียงใหม่ นายกวิน   ชุติมานายกสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย

คุณลองพิจารณาดูแล้วกันว่า เห็นด้วยหรือไม่ เพราะคุณเป็นคนหนึ่งที่ชอบดอยอินทนนท์มาก ๆ ชอบไปดูนกที่นั้น

            ผู้ชายสามคนนี้ ไปดูแหล่งสร้างหอดูดาวว่าสมควรหรือไม่ (แล้วเขาจะมาเล่าให้คุณฟัง)

ปล.ภายหลังจากนั้นผู้เกี่ยวข้อง ในการสร้าง และผู้ขอให้ทบทวนได้นัดพบเสวนากัน แล้วฉันจะเอามาเล่าให้ฟังว่า เขาคิดเห็นกันอย่างไร ถกเถียงเพื่อสร้างสรรค์ หรือขัดแย้งกันอย่างไร ติดตามต่อไปนี้นะคะ

********************

เพลงดอกไม้บาน ของพจนารถ พจนาพิทักษ์