จิต....คืออะไร? (๒)

   การรู้อารมณ์ของจิต  จึงเป็นการรู้แบบวิญญาณรู้ นั่นเอง เพราะคำว่า "จิต" หรือ "วิญญาณ" มีความหมายเป็นอย่างเดียวกัน ในปฏิสัมภิทาพระบาลีมหาวรรค ได้แสดงไว้ว่า จิตมีชื่อต่างๆใช้เรียกขานกันถึง ๑๐ ชื่อ ดังแสดงว่า....

   ยํ จิติตํ หทยํ มานสํ ปณฺฑรํ มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตฺชชา มโนวิญฺญาณธาตุ อิทํ จิตฺตํ    อัฏฐสาลินีอรรถกถาธิบายไว้ว่า

   ธรรมชาติใดย่อมคิด ธรรมชาตินั้น ชื่อว่า   "จิต"                            

   ธรรมชาติใดย่อมน้อมไปหาอารมณ์ ธรรมชาตินั้น ชื่อว่า  "มโน"         

   จิตที่รวบรวมไว้ภายในนั่นแหละ ชื่อว่า  "หทัย"                                  

   ธรรมชาติฉันทะ คือความพอใจที่มีอยู่ในใจนั้น ชื่อว่า  "มานัส"              

   จิตเป็นธรรมชาติที่ผ่องใส จึงชื่อว่า     "ปัณฑระ"                                

   มนะที่เป็นอายตนะ คือเครื่องต่อ จึงชื่อว่า  "มนายตนะ"                        

   มนะที่เป็นอินทรีย์ คือครองความเป็นใหญ่ จึงชื่อว่า "มนินทรีย์"              

   ธรรมชาติใดที่รู้อารมณ์ ธรรมชาตินั้น ชื่อว่า"วิญญาณ"                           

   วิญญาณที่เป็นขันธ์ จึงชื่อว่า"วิญญาณขันธ์"                                                

   มนะที่เป็นธาตุชนิดหนึ่ง ซึ่งรู้อารมณ์ จึงชื่อว่า "มโนวิญญาณธาตุ"                        

  (ตอนต่อไป" สามัญลักษณะของจิต")