จิต...คืออะไร? (๑๑)

    ๗. สายนกิจ คือ จิตที่  ทำหน้าที่รู้รสารมณ์(รส) จิตนี้เรียกว่า ชิวหาวิญญาณจิต เพราะอาศัยชิวหาวัตถุรู้รสารมณ์ ถ้าไม่มีชิวหาปสาท ทำหน้าที่เป็นชิวหาวัถุแล้ว สายนกิจ จิตที่ทำหน้าที่รู้รสารมณ์ ก็จะมีขึ้นไม่ได้ และจิตที่ทำหน้าที่รู้กลิ่นนี้ ในวิถีจิตหนึ่งๆ สายนกิจ จะมีได้เพียงขณะจิตเดียว คือชิวหาวิญญาณจิต ที่เกิดในชิวหามวารวิถี

    ๘. ผุสนกิจ คือ จิตที่ทำหน้าที่รู้การกระทบโผฏฐัพพารมณ์(ถูกต้อง-สัมผัส) จิตนี้ชื่อว่า กายวิญญาณจิต เพราะอาศัยกายวัตถุ เพื่อทำกิจรู้การกระทบถูกต้องสัมผัสโผฏฐัพพารมณ์ ถ้าไม่มีกายปสาท เพื่อทำหน้าที่เป็นกายวัตถุแล้ว ผุสนกิจ จิตที่ทำหน้าที่รู้การกระทบโผฏฐัพพารมณ์ ก็จะมีขึ้นไม่ได้ และจิตที่ทำหน้าที่ผุสนกิจนี้ ในวิถีจิตหนึ่งๆ ผุสนกิจจะมีได้เพียงขณะจิตเดียว คือขณะกายวิญญาณจิตเกิด ในกายทวารวิถีเท่านั้น

    ๙. สัมปฏิจฉนกิจ คือ จิตที่ ทำหน้าที่รับปัญจารมณ์(อารมณ์ ๕ ตา หู จมูก ลิ้น กาย) ต่อจากทวิปัญจวิญญาณจิต ในปัญจทวารวิถีหนึ่งๆ สัมปฏิจฉนกิจ จะเกิดขึ้นเพียงขณะจิตเดียวเท่านั้น

    ๑๐. สันตีรณกิจ คือ จิตที่ ทำหน้าที่ไต่สวนปัญจารมณ์ ต่อจากสัมปฏิจฉนกิจ ในปัญจทวารวิถีวิถีจิตหนึ่งๆ สันตีรณกิจจะเกิดขึ้นขณะจิตเดียวเท่านั้น

   (โปรดอ่านตอนต่อไป)

  (จาก หนังสือ พระอภิธัมมัตถสังคหะ)