จิต...คืออะไร? (๑๓)

            อารัมมณสังคหะ

     การแสดงการรวบรวมจิตและเจตสิก โดยประเภทแห่งการรับอารมณ์ ชื่อว่า "อารัมมณสังคหะ"

    อารมณ์ คือ ธรรมชาติ อันเป็นที่น่ายินดีของจิตและเจตสิก หรือเป็นธรรมชาติ อันเป็นที่ยึดหน่วงของจิต และเจตสิกทั้งหลาย ดังวจนัตถะว่า...

           อา อภิมุขํ รมนฺติ เอตฺถาติ อารมฺมณํ

     จิต และเจตสิกทั้งหลายมายินดี พร้อมหน้ากันในธรรมชาติใด ฉะนั้น ธรรมชาตินั้น ชื่อว่า อารมณ์.

           จิตฺตเจตสิเกหิ อาลมฺพิยตีติ - อาลมฺพนํ

     ธรรมชาติใด ย่อมยึดหน่วงจิต และเจตสิกทั้งหลาย ฉะนั้น  ธรรมชาตินั้น ชื่อว่า อาลัมพนะ.

     ฉะนั้น ธรรมชาติใด ที่ทำให้จิต และเจตสิกข้องติดอยู่ โดยอาการเป็นที่น่ายินดี หรือเป็นที่ให้ยึดหน่วงอยู่ได้ ธรรมชาตินั้นเรียกว่า อารัมมณะ หรืออาลัมพนะ ซึ่งได้แก่ อารมณ์ ๖ อย่าง คือ...

                     อารมณ์ ๖ ประเภท

๑. รูปารมณ์ องค์ธรรม ได้แก่ วัณณรูป  คือ สีต่างๆ

๒. สัททารมณ์ องค์ธรรม ได้แก่ สัททรูป  คือ เสียงต่างๆ

๓. คันธารมณ์ องค์ธรรม  ได้แก่  คันธรูป  คือ กลิ่นต่างๆ

๔. รสารมณ์ องค์ธรรม ได้แก่  รสรูป  คือ  รสต่างๆ

๕. โผฏฐัพพารมณ์ องค์ธรรม ได้แก่  ปฐวี (ดิน) อ่อน - แข็ง

                                                      เตโช (ไฟ) เย็น - ร้อน

                                                      วาโย  (ลม) หย่อน - ตึง

๖. ธรรมารมณ์ องค์ธรรม ได้แก่ จิต๘๙  เจตสิก๕๒ รูป๒๑  นิพพาน บัญญัติ.

  (โปรดอ่านตอนต่อไป)

  (คัดจาก หนังสือ พระอภิธัมมัตถสังคหะ)