จิต...คืออะไร? (๑๔)

         อธิบาย อารมณ์ ๖ ประเภท

    ในบรรดาสัตว์ที่มีชีวิตทั้งหลายนั้น ถ้าไม่มีอารมณ์เป็นที่อาศัยยึดเหนี่ยวแล้ว จิต และเจตสิกแห่งสัตว์ทั้งหลายเหล่านั้น ก็ไม่อาจเกิดขึ้นได้ อุปมาเหมือนคนชรา หรือทุพพลภาพ ย่อมต้องอาศัยไม้เท้า หรือราวเชือก เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวไว้ ให้ทรงตัวลุกขึ้นเดินไปได้ ฉันใด จิตและเจตสิกทั้งหลายก็เช่นเดียวกัน ต้องมีอารมณ์เป็นเครื่องอาศัยยึดเหนี่ยว ให้ปรากฏขึ้นได้ฉันนั้น

    ฉะนั้น เมื่อกล่าวถึงอารมณ์ ย่อมต้องผูกพันไปถึงจิต และเมื่อจะกล่าวถึงจิต ก็ต้องมีอารมณ์เช่นเดียวกัน จิตใดที่จะไม่มีอารมณ์นั้น ไม่มีเลย

    อารมณ์อันเป็นอาหารของจิตนั้น เมื่อจำแนกตามความสามารถ ในการรับอารมณ์ต่างๆ โดยอาศัยผ่านทางทวารนั้น มีอยู่ ๖ ประการ คือ.....

    ๑. รูปารมณ์ หมายถึง รูป เป็นอารมณ์ รูปในความหมายนี้ ได้แก่ วัณณรูป คือ สี ต่างๆ เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวของจิต และเจตสิก ได้ทางทวาร ตา

    ๒. สัททารมณ์ หมายถึง เสียง เป็นอารมณ์ ได้แก่ สัททรูป อันเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวของจิต และเจตสิก ทางหู

    ๓. คันธารมณ์ หมายถึง กลิ่น เป็นอารมณ์ ได้แก่ คันธรูป เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวของจิต และเจตสิก ทางจมูก

    ๔. รสารมณ์ หมายถึง รส เป็นอารมณ์ ได้แก่ รสรูป อันเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวของจิต และเจตสิก ทางลิ้น

    (โปรดอ่านตอนต่อไป)

    (คัดจาก หนังสือ พระอภิธัมมัตถสังคหะ)