จิต...คืออะไร? (๑๙)

           กรรมอารมณ์

    ๑. กรรมอารมณ์ที่ปรากฏขึ้นโดยกุศลกรรม อกุศลกรรม แสดงตัวให้เด่นชัด"อภิมุขีภูตํ" เป็นการปรากฏขึ้นด้วยอำนาจแห่ง"ปุพเพกตสัญญา" คือ อดีตสัญญาที่จิตใจจดจำเรื่องภายในตน ที่เป็นมาแล้วในกาลก่อน

   เช่นกุศลกรรมของตน ที่เคยเกิดปีติโสมนัส ในขณะทำบุญให้ทาน รักษาศีล เจริญภาวนา เมื่อ ๑๐ - ๒๐ ปีล่วงมาแล้ว มาบัดนี้ยังระลึกจำกุศลปีติโสมนัสนั้นๆได้อยู่

   หรืออกุศลกรรมที่ตนเคยเสียอกเสียใจ ในขณะประสบภัย หรือถูกโกงเมื่อ ๑๐ -๒๐ ปีล่วงมาแล้ว หรือที่เคยโกรธแค้นผู้ใดในกาลก่อน ครั้งถึงเวลาใกล้จะตาย ก็หวนระลึกจำความเสียใจ หรือความโกรธแค้นในอดีตขึ้นมาได้

   ข้อนี้ อุปมาเหมือนผู้ใหญ่ที่มีอายุมากแล้ว นึกถึงความเยาว์วัยของตน เมื่อครั้งเป็นหนุ่มสาว มีความสนุกสนานเพลิดเพลินอย่างไร ก็ยังนึกจำความเบิกบานสนุกสนานในครั้งกระนั้นได้ การปรากฏแห่งกรรมอารมณ์ ตามปุพเพกตสัญญา ก็เป็นฉันนั้น...

    ส่วนผู้ใกล้จะตาย ที่จดจำเรื่องภายนอกตน มีกิริยาอาการ วัตถุสิ่งของ สิ่งแวดล้อมต่างๆ มีนิมิตเครื่องหมายอย่างนี้ อย่างนั้น เหล่านี้ จัดว่า เป็นกรรมนิมิตอารมณ์ (ไม่ใช่กรรมอารมณ์)

   (โปรดอ่านตอนต่อไป)