จิต...คืออะไร? (๒๐)

             กรรมอารมณ์

     ๒. กรรมอารมณ์ ที่ปรากฏขึ้นโดยกุศลกรรม อกุศลกรรม ทำตนให้เหมือนกับการเกิดขึ้นใหม่ๆ คือ ปรากฏขึ้นด้วยอำนาจ "สันปติกตสัญญา" คือ สัญญาความจำเรื่องราวภายในตน เป็นไปคล้ายๆกับว่า กำลังกระทำอยู่เดี๋ยวนี้ เช่น กุศลกรรมที่ตนเคยปีติโสมนัส ในขณะทำบุญ ให้ทาน รักษาศีล เจริญภาวนา

    หรืออกุศลกรรมที่เคยเสียใจเพราะภัยพิบัติ หรือไฟใหม้บ้าน หรือถูกโกงจนล้มละลาย หรือเคยโกรธแค้นผู้หนึ่งผู้ใด เป็นเวลาล่วงมาหลายปีแล้ว ครั้นเมื่อเวลาใกล้ตาย ปีติโสมนัสก็เกิดขึ้น คล้ายกับว่า ตนกำลังทำบุญให้ทาน รักษาศีล เจริญภาวนาอยู่ 

    หรือความโกรธแค้นเกิดขึ้น คล้ายๆว่า เรากำลังทะเลาะวิวาทอยู่กับใครสักคน ข้อนี้ อุปมาเหมือนหนึ่ง ความสนุกสนานที่เกิดขึ้นในใจ แก่ผู้ที่กำลังหลับในเวลากลางคืน เนื่องจากฝันไป เพราะเกิดความสนุกสนานเพลิดเพลิน จากที่ได้ดูหนัง ดูละคร ดูกีฬา มาเมื่อตอนเย็น

    กรรมอารมณ์ ที่กล่าวมาแล้วนี้ ปรากฏได้เฉพาะมโนทวาร(ทางใจ)จะไม่ปรากฏทางปัญจทวาร(ตา หู จมูก ลิ้น กาย)เลย กรรมอารมณ์นี้ ย่อมคิดถึงการกระทำที่ล่วงมาแล้ว เป็น อดีตอารมณ์

          ถ้ากรรมอารมณ์เป็นกุศลกรรม  ย่อมนำไปสู่สุคติ

          ถ้ากรรมอารมณ์เป็นอกุศลกรรม  ย่อมนำไปสู่ทุคติ

      ( จากหนังสือ พระอภิธัมมัตถสังคหะ)