จิต...คืออะไร? (๒๑)

          กรรมนิมิตอารมณ์

    กรรมนิมิตอารมณ์ หมายถึง อารมณ์ที่เป็นเหตุของการกระทำ

               กมฺมสฺส  นิมิตฺตํ - กมฺมนิมิตฺตํ

   แปลความว่า อารมณ์ที่เป็นเหตุของการกระทำ ชื่อว่า กรรมนิมิตอารมณ์ กรรมนิมิตอารมณ์ได้แก่อารมณ์ ๖ คือ สี เสียง กลิ่น รส เย็น ร้อน อ่อน แข็ง หย่อน ตึง และสภาพที่รู้ได้ทางใจ โดยมุ่งหมายเอาแต่เฉพาะอารมณ์ ๖ ที่เกี่ยวด้วยการกระทำของแต่ละบุคคลเท่านั้น ที่ตนได้กระทำด้วยกาย วาจา ใจ

   อารมณ์ ๖ ที่เกี่ยวด้วยการกระทำของตน ที่เป็นกรรมนิมิตได้นี้ มี ๒ อย่าง คือ

   ๑. อุปลัทธกรรมนิมิต ได้แก่ อารมณ์ ๖ ที่ตนได้ประสบพบเห็น เป็นประธานในขณะกระทำ

   ก. ฝ่ายกุศล เช่น ทาน เลี้ยงพระ ใส่บาตร ทอดกฐิน ผ้าป่า สร้างโรงเรียน โรงพยาบาล วัดวาอาราม สำนักปฏิบัติ อาหารคาวหวาน

   ข. ฝ่ายอกุศล เช่น ปาณาติบาต สัตว์ที่ถูกฆ่า ทรัพย์สินที่ถูกขโมย สตรีที่ล่วงกาเมสุมิจฉาจาร เห็นภาพกิริยาอาการของคนที่กระทำทุจริตต่างๆ

    ๒. อุปกรณ์กรรมนิมิต ได้แก่ อารมณ์ ๖ ที่ตนได้ประสบมา แต่มิใช่ฐานะเป็นประธานแห่งการกระทำ เป็นเพียงเครื่องประกอบอุดหนุน ในขณะการกระทำเท่านั้น

   ก. ฝ่ายกุศล เช่น พระพุทธรูป ดอกไม้ธูปเทียน ถ้วยชาม ขันถาด เสื่ออาสนะ โต๊ะ เก้าอี้ การศึกษาเล่าเรียนธรรม หนังสือ ครู อาจารย์ และอุปกรณ์อื่นๆ ที่เป็นเครื่องใช้ในการทำกุศล

   ข. ฝ่ายอกุศล เช่น แห อวน หอก ดาบ ปืน ที่ใช้ในการล่าสัตว์ ขวดเหล้า กับแกล้ม พรรคพวก ตลอดจนอุปกรณ์เครื่องใช้อื่นๆ ที่อุดหนุนทุจริตกรรมให้สำเร็จ

    ในนิมิตทั้ง ๒ อย่างนี้ สรุปความว่าบรรดาสิ่งที่มีชีวิต และไม่มีชีวิตเกี่ยวกับการทำดี ทำชั่วโดยตรง เป็น อุปลัทธกรรมนิมิต

     สิ่งต่างๆทั้งหลายที่เป็นเครื่องประกอบ ให้การอุดหนุนแก่การทำดี ทำชั่ว เหล่านั้นเป็น อุปกรณ์กรรมนิมิต

    ถ้าเมื่อใกล้จะตาย กรรมนิมิตต่างๆเหล่านี้ เป็นเครื่องหมายปรากฏเฉพาะหน้า มีอารมณ์เป็นฝ่ายกุศลแล้ว ก็จะนำไปสู่สุคติ

    ถ้ากรรมนิมิตอารมณ์เหล่านั้น เป็นฝ่ายอกุศลแล้ว ย่อมนำไปสู่ทุคติ

   (จากหนังสือ พระอภิธัมมัตถสังคหะ)