องค์แห่งธรรม...เป็นเครื่องบรรลุโสดาบัน (๑)

บุคคลผู้จะตรัสรู้เป็นพระโสดาบัน จะต้องเป็นผู้ถึงพร้อมด้วย โสตาปัตติยังคะ (องค์แห่งธรรมเป็นเครื่องบรรลุโสดา) ๔ ประการ ดังที่พระพุทธองค์ตรัสไว้ใน สังยุตนิกาย มหาวารวรรค ว่า

ดูก่อน สารีบุตร ที่เรียกว่า โสตาปัตติยังคะ ดังนี้ โสตาปัตติยังคะ เป็นไฉน?

ท่านสารีบุตร กราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โสตาปัตติยังคะ คือ...

๑. สัปปุริสสังเสวะ          การคบสัตบุรุษ

๒. สัทธัมสวนะ             ฟังคำสอนของท่าน

๓. โยนิโสมนสิการ        กระทำไว้ในใจ โดยอุบายที่ชอบ

๔. ธัมมานุธัมมปฏิบัติ    ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

อธิบายคำว่า สัตบุรุษ หมายถึงบุคคลผู้เป็นนักปราชญ์ ผู้กตัญญูกตเวที เป็นกัลยาณมิตร มีความภักดีมั่น กระทำการช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยาก โดยความเต็มใจ 

สัตบุรุษ ในที่นี้ หมายถึง พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และสาวกของพระพุทธเจ้า เพราะท่านเหล่านี้ ประกอบด้วยคุณอันเป็นโลกุตตร ซึ่งคำสอนของท่านเหล่านั้น ล้วนแล้วแต่เป็นแนวทาง เพื่อให้สัตว์ทั้งหลาย ได้เข้าถึงความพ้นทุกข์

ให้พิจารณาเห็นความจริงของสังขารว่า ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ซึ่งลักษณะทั้ง ๓ นี้ เป็นสิ่งที่แสดงโทษของสังขาร

เมื่อพิจารณาเห็นโทษของสังขาร ก็จะเกิดความเบื่อหน่าย คลายความยินดีในสังขาร จิตใจก็จะน้อมไปในธรรม อันเป็นที่ดับขันธ์ คือ พระนิพพาน คำสอนของ สัตบุรุษ มักเป็นเช่นนี้.