สัจจนิเทศ (๒)

ทุกขนิเทศ

ธรรม ๑๒ ประการ ตรัสไว้ในนิเทศแห่งทุกขสัจจะ ว่า.....

ชาติปิทุกฺขา, ชราปิทุกฺขา, มรณมฺปิทุกฺขา, โสกปริเทวทุกฺขโทมฺนสฺสุปายาสาปิทุกฺขา อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข ปิเยหิวิปฺปโยโค ทุกฺโข ยมฺปิฉํ น ลภติ ตมฺปิทุกฺขํ สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา.

ความเกิดเป็นทุกข์, ความแก่ก็เป็นทุกข์, ความตายก็เป็นทุกข์, ความโศก ความร่ำไห้รำพัน ความทุกข์กาย, ความทุกข์ใจ, ความคับแค้นใจ, ก็เป็นทุกข์ ความประสบด้วยสิ่งที่ไม่รัก เป็นทุกข์ ความพลัดพรากจากสิ่งที่รัก เป็นทุกข์ ปรารถนาอยู่ย่อมไม่ได้ แม้อันใด อันนั้น ก็เป็นทุกข์ โดยย่อแล้ว อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์.

ความปรากฏขึ้นครั้งแรกแห่งขันธ์นั้น ชื่อว่า ชาติ 

เพราะเหตุใด ชาติจึงเป็นทุกข์?

แก้ว่า..."เพราะเป็นวัตถุ (เป็นที่ตั้ง) ของทุกข์ทั้งปวง.

ทุกข์มีหลายอย่าง เช่น.....

ทุกขทุกข์          คือ ทุกขเวทนา ทั้งทางกาย และทางใจ

วิปริณามทุกข์    คือ สุขเวทนา เพราะจะแปรปรวนไปสู่ทุกขเวทนา

สังขารทุกข์       คือ การเปลี่ยนแปลงแก้ไขทุกขเวทนาที่บีบคั้นอยู่

ปฏิจฉันทุกข์      คือ ทุกข์ทางกาย และใจที่ปรากฏให้รู้ได้

อปฏิจฉันทุกข์    คือ ทุกข์ที่ไม่ปรากฏ

ปริยายทุกข์       คือ ทุกขสัจทั้งหมด

นิปริยายทุกข์     คือ ทุกขทุกข์นั่นเอง

สรุปว่า "ชาติทุกข์" คือความเกิดขึ้นของรูป-นามขันธ์ ๕ เป็นทุกข์ทั้งปวงโดยแท้.

(ที่มา-คู่มือการศึกษา วิสุทธิมัค รวบรวมโดย อาจารย์วรรณสิทธิ ไวทยะเสวี)