ผมเป็นลูกชนชั้นกลางคนหนึ่ง ที่มีโอกาสเรียนจบมหาวิทยาลัยของรัฐเมื่อยี่สิบกว่าปีที่ผ่านมา  ถึงแม้ว่าฐานะผู้ปกครองจะไม่ค่อยดี  แต่ก็อาศัยความพยายามในการสอบจนสามารถเรียนจบมหาวิทยาลัยมาได้   วันเวลาผ่านไปอย่างรวดเร็ว  ผมมีโอกาสทำงานดีๆ  สามารถผันตัวเองมาเป็นเจ้าของธุรกิจขนาดเล็ก  จนสามารถหาเงินมาเรียนต่อจบจบในระดับปริญญาโทเองได้  แต่มาวันนี้  ผมรู้สึกหดหู่และเป็นห่วงอย่างมาก  กับแนวคิดในการจัดการการศึกษาของรัฐในปัจจุบัน

                เริ่มต้นจากเมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมา  ผมมักได้ยินอยู่เสมอว่า  รัฐจะเอามหาวิทยาลัยออกนอกระบบราชการ  ถ้าแปลกันตรงๆ ก็หมายความว่า ต่อไปจะไม่มีมหาวิทยาลัยของรัฐอีกต่อไป  และมหาวิทยาลัยของเอกชนก็จะต้องพยายามทุกวิถีทางที่จะหาเงิน  เพื่อให้เป็นธุรกิจที่เลี้ยงตัวเองได้และมีกำไรด้วยอีกต่างหาก  แล้วอย่างนี้ค่าหน่วยกิตและค่าใช้จ่ายในการเรียนระดับอุดมศึกษามันก็จะต้องสูงขึ้นอย่างแน่นอน  ซึ่งผมก็เริ่มเห็นความจริงปรากฏขึ้นแล้ว  ที่มหาวิทยาลัยของรัฐอย่างเช่น มหาวิทยาลัยบูรพา  มีค่าหน่วยกิตถึงหน่วยกิตละสองร้อยกว่าบาท  กับสารพัดเงินที่เรียกเก็บเพิ่มนอกจากค่าหน่วยกิต  ตลอดจนค่าหอพักที่เก็บเทอมละหกพันกว่าบาท  มิหนำซ้ำยังต้องจ่ายล่วงหน้าอีก นี่ขนาดยังไม่ออกนอกระบบเต็มที่น่ะครับ

                เมื่อไม่กี่วันที่ผ่านมา  ผมก็เพิ่งทราบจากน้องสาวผมว่า  ลูกของเขา(หลานของผม) ที่กำลังสอบเข้าเรียนต่อมัธยมศึกษาปีที่หนึ่ง  ต้องพยายามไปกวดวิชาเพื่อให้สามารถเลือกสอบเข้าโรงเรียนทีดีให้ได้   และต้องพยายามสอบให้ได้ตั้งแต่รอบกิ๊บเต็ด (Gifted)   ผมฟังแล้วก็ประหลาดใจมาก  เพราะสมัยผมไม่เคยมีการสอบรอบกิ๊บเต็ด จึงสอบถามจนรู้ว่า  สมัยนี้โรงเรียนดังๆ ของรัฐส่วนใหญ่   จะมีการรับสมัครคัดเลือกเด็กที่เรียนเก่ง  ก่อนการสอบคัดเลือกรอบปกติ  นี่ก็คล้ายๆ กับการสอบเอเน็ต โอเน็ต  ที่ผมไม่เคยผ่านมาก่อนในชีวิต  เพระสมัยผมสอบเข้ามหาวิทยาลัยก็มีแค่รอบเดียว  ได้เสียรู้กันทีเดียวไปเลย   นี่อะไรกันครับ  เด็กสมัยนี้มันแย่งกันสอบเข้าลำบากกว่าสมัยผมอีกหรือนี่  ต้องสอบแล้วสอบอีก  เอาเถอะ...ผมก็ยังคิดในแง่ดีว่า  โรงเรียนที่มีชื่อเสียงตลอดจนโรงเรียนสาธิตของแต่ละมหาวิทยาลัย  ก็อยากคัดเลือกเอาเด็กเรียนเก่งไปไว้   ถึงจะเห็นแก่ตัวไปบ้าง  แต่ก็ไม่ใช่เรื่องแปลก  แต่ที่มันแปลกใจกับผมสุดๆ        ก็คือ  เด็กที่สอบเข้าได้ในรอบกิ๊บเต็ดนี้  ปรากฏว่าต้องเสียค่าเทอมแพงกว่าเด็กที่สอบเข้ารอบปกติ  โดยแต่ละโรงเรียนอ้างว่า  จะจ้างครูพิเศษมาสอนให้เด็ก   อ้าว...นี่กลายเป็นว่า  เด็กที่เรียนเก่งต้องเสียค่าเรียนแพงกว่าเด็กที่เรียนปกติไปแล้วหรือครับ  แทนที่เด็กที่เรียนเก่งจะได้ยกเว้นค่าเล่าเรียน  หรือได้สิทธิพิเศษ   นี่เท่ากับโรงรียนของรัฐเหล่านี้   ต้องการเอาทั้งสมองที่ดีเลิศของเด็ก  และเงินของผู้ปกครองเด็กเหล่านี้ด้วย  ทำไมกระทรวงศึกษาธิการถึงปล่อยให้มีแนวคิดอย่างนี้เกิดขึ้นในสังคมไทย  มันทุเรศมากเลยครับ

                เมื่อการสอบเข้ามีหลายแบบหลายรอบ  เด็กนักเรียนก็ต้องเครียดหลายครั้งจนกว่าจะเข้าสถาบันที่ถูกใจได้  (ถูกใจเด็กหรือผู้ปกครอง  ใครทราบ)  จนถึงสอบเข้าได้แล้ว  ผมยิ่งตกใจมากขึ้นที่พบว่า  โรงเรียนที่มีชื่อเสียงอย่างมากแห่งหนึ่ง  คือโรงเรียนสตรีวิทยา  ยังมีการให้เด็กนักเรียนที่สอบเข้าได้  เข้าไปเรียนก่อนเปิดเทอมจริง  เพื่อเตรียมความพร้อมของเด็กอีก  ทั้งที่เวลาปิดเทอมของเด็กหลังจากจนประถมศึกษาตอนต้น  และช่วงหลังจากการสอบแข่งขัน  ก็มีเหลืออยู่น้อยนิดแล้ว  เอาเป็นว่าถ้าเด็กที่สอบเข้าได้เป็นเด็กที่มีพ่อแม่อยู่ต่างจังหวัด  ก็ไม่ต้องกลับไปหาพ่อแม่กันเลย  หรือถ้าต้องช่วยพ่อแม่ทำงาน  ก็คงไม่มีเวลาไปช่วยพ่อแม่ทำงานเลย   เพราะต้องเข้าเรียนในคอร์สพิเศษที่โรงเรียนสร้างเสริมให้นี้   และที่สำคัญกว่านั้น  ผู้ปกครองก็ต้องเสียเงินสำหรับคอร์สพิเศษนี้ด้วย  การกระทำเช่นนี้ของโรงเรียน  ผมไม่ทราบว่ารัฐมนตรีกระทรวงศึกษาธิการเห็นดีเห็นชอบด้วยหรือกระไร ?

            ด้านหลักสูตรการศึกษา  ก็มีการปรับปรุงพัฒนาอย่างต่อเนื่อง  ฟังดูแล้วเผินๆ ดูน่าจะเป็นการดี  แต่ผมก็ไม่เข้าใจว่า  ทำไมยิ่งพัฒนาหลักสูตร  ผลการทดสอบความสามารถทางวิชาการของเด็กนักเรียนไทย  เมื่อเทียบกับเด็กนักเรียนต่างชาติ  เด็กไทยจึงมีคะแนนอยู่ในระดับท้ายๆ  และลำดับยิ่งตกลงไปเรื่อยๆ   เมื่อตำรามีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงบ่อยๆ  ทำให้เด็กนักเรียนไม่สามารถใช้ตำราที่เป็นของรุ่นพี่ได้อีกต่อไป  ยิ่งตำราประเภทให้เด็กเขียนคำตอบลงในหนังสือมีมากขึ้นเท่าไร  การใช้จ่ายเงินเพื่อซื้อตำราของผู้ปกครองก็มีมากขึ้นตามไปด้วย  นี่เป็นการพัฒนาหลักสูตรเพื่อเด็กนักเรียน  หรือเพื่อผู้ทำธุรกิจขายตำราเรียนกันแน่ครับ ?

            จวบจนถึงปัจจุบัน  โรงเรียนที่มีชื่อเสียงทั้งหลาย   ต่างก็ยังเรียกเก็บเงินพิเศษจากผู้ปกครอง  โดยอ้างว่าเป็นเงินบริจาค  เพื่อสนับสนุนส่งเสริมการศีกษาของโรงเรียน   คำกล่าวที่ว่าโรงเรียนไม่ได้บังคับนั้น  คงมีแต่คนปัญญาอ่อนเท่านั้นที่เชื่อ  เรื่องเงินแปะเจี๊ยะโรงเรียนนี้  ผมจำได้ว่ามีมาตั้งแต่สมัยผมยังเด็ก  และนับวันยิ่งมีมากขึ้นและยิ่งเสียเป็นจำนวนมากขึ้นอีก  ผมไม่เคยเห็นมีรัฐบาลไหนแก้ไขได้   สำหรับโรงเรียนที่ไม่กล้าเก็บแปะเจี๊ยะ   สมัยนี้เขาก็มีวิชาคอมพิวเตอร์  วิชาดนตรี  ชั่วโมงสอนเสริม  อะไรต่ออะไรเยอะ แยะไปหมด   ที่เด็กนักเรียนสมควรจะเรียน  และผู้ปกครองจำใจต้องจ่าย   สิ่งเหล่านี้มันเกิดขึ้นมานานแล้ว  และไม่น่าเชื่อว่ามันมีอยู่ในสถาบันการศึกษาของรัฐด้วย   ก็ในเมื่อมันดีและจำเป็น  ทำไมรัฐบาลไม่อุดหนุนและกำหนดให้อยู่ในหลักสูตรเรียนฟรีละครับ  นี่หรือครับคือนโยบายการศึกษาฟรีของไทย ?

            ผมขอวิงวอนให้ผู้ที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการจัดระบบและควบคุมการศึกษาของไทย  ได้รีบโปรดพิจารณาสิ่งต่างๆ  เหล่านี้ด้วยครับ  ก่อนที่สิ่งที่ทำกันผิดๆ  จะกลายเป็นประเพณีเลวๆ  ฝังรากลึกในระบบการศึกษาของไทย

                                                                                                                วิชัย กอสงวนมิตร

                                                                                                                ๒๑  เมษายน  ๒๕๕๑