รศ 601 สังคมและการเมืองไทย  อ.จุรี

ผลประโยชน์ทับซ้อน ( Conflict of Interest )

หมายถึงความขัดแย้งระหว่างผลประโยชน์ส่วนตัวและผลประโยชน์ส่วนรวม เป็นสถานการณ์ที่บุคคล (ผู้บริหาร / ข้าราชการทุกระดับ) มีผลประโยชน์ส่วนตัวในระดับที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจตามตำแหน่งหน้าที่ และความรับผิดชอบ ซึ่งผลประโยชน์ทับซ้อนจะประกอบด้วยองค์ประกอบ 3 องค์ประกอบคือ

1. มีผลประโยชน์ส่วนตัว ซึ่งอาจเป็นทั้งตัวเงิน และไม่เป็นตัวเงินก็ได้เป็นของตนเอง, กลุ่มบุคคลอื่นๆ ที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิด

2. มีหน้าที่และความรับผิดชอบทางการตามตำแหน่งราชการหรือสาธารณะ  ผู้ที่ดำรงตำแหน่งสาธารณะ หน้าที่และบทบาทที่ปฎิบัติตามมาตรฐานทางวิชาชีพ หรือการปฏิบัติงานตามมาตรฐานทางวิชาชีพ หรือการปฏิบัติงานซึ่งต้องมีความเป็นกลาง โดยยึดถือผลประโยชน์สาธารณะเป็นสำคัญเหนือกว่าผลประโยชน์ส่วนตัว

3. มีการเข้ามาแทรกแซงการใช้ดุลยพินิจอย่างเป็นกลาง คือ สภาพความขัดแย้งดังกล่าวได้เข้ามีบทบาทหรือแทรกแซงการใช้ดุลยพินิจที่เป็นกลางของผู้ดำรงตำแหน่ง จนทำให้มีการตัดสินใจเบี่ยงเบนออกจากมาตรฐานวิชาชีพหรือมาตรฐานการปฏิบัติงาน

รูปแบบของผลประโยชน์ทับซ้อน ที่มักพบเห็นเสมอมีดังนี้

1. การทุจริต (Bribery) คือ การใช้ตำแหน่งหน้าที่เรียกร้องผลประโยชน์ รับสินบน เป็นต้น                             

2. การทำธุรกิจกับตัวเอง (Self – Dealing) หรือเป็นผู้มีส่วนได้เสียกับหน่วยงานที่ตนสังกัด

3. การทำงานหลังออกจากตำแหน่งหน้าที่สาธารณะหรือหลังเกษียณ (Post – Employment)

4. การทำงานพิเศษ (Outside – Employment) เช่นมีตำแหน่งเป็นผู้ตรวจสอบบัญชีกรมสรรพากรก็ใช้เวลารับงานพิเศษหรือทำบัญชีให้กับบริษัทที่ต้องถูกตรวจสอบ

5. การรู้ข้อมูลภายใน (Inside Information) โดยใช้ประโยชน์จากการรับรู้ข้อมูลภายในเพื่อผลประโยชน์ของตนเอง เช่น การเก็งกำไรที่ดินเพื่อนำไปขายให้กับรัฐในราคาที่สูงขึ้นเป็นต้น

6. การใช้ทรัพย์สินของสาธารณะเสมือนเป็นของตนเอง (Using Public Property For Private Advantage) เช่นการนำรถราชการไปใช้ส่วนตัว

7. การใช้ข้อมูลลับของทางราชการ (Using Confidential Information)

สาเหตุของผลประโยชน์ทับซ้อน

1. การขาดระบบการตรวจสอบของภาคประชาชน

2. การขาดจิตสำนึกสาธารณะ

3. การขาดคุณธรรมและจริยธรรมของผู้มีอำนาจ

แนวทางการป้องกันและแก้ไขปัญหา             

1. ด้านกฎหมาย  

                หลักการที่สำคัญคือให้กฎหมายมีมาตรฐานเดียวกันและมีความชัดเจนโดย

1.1    แก้ไขกฎหมายโดยห้ามผู้บริหารและข้าราชการทั้งประจำและการเมืองเป็นผู้มีส่วนได้เสีบในสัญญาทุกประเภทกับหน่วยงานที่ตนเองสังกัดทั้งทางตรงและทางอ้อม

1.2    ควรกำหนดให้ชัดเจนว่าถึงแม้มีการลาออกก่อนการวินิจฉัยขอให้การสอบสวนดำเนินจนเสร็จสิ้นและมีผลย้อนหลัง

2. ด้านความโปร่งใสและส่งเสริมจริยธรรม

2.1 ควรมีการเปิดเผยข้อมูลทรัพย์สินและหนี้สินของผู้ดำรงตำแหน่งต่อสาธารณ

2.2  ควรมีระบบการจัดซื้อจัดจ้างและระบบการจัดทำและการบริหารงบประมาณให้โปร่งใสให้มากที่สุด  เปิดเผยข้อมูลที่เกี่ยวข้องสู่สาธารณให้กว้างขวาง

3.มาตรการด้านการมีส่วนร่วมของประชาชน               

3.1 มุ่งสร้างความเข้มแข็งของภาคประชาชน กระตุ้นให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารและตรวจสอบเช่นการตรวจสอบบัญชีทรัพย์สิน หนี้สิน ของนักการเมืองทุกระดับเป็นต้น

3.2  ส่งเสริมความเข้าใจแก่ประชาชนในเรื่องของพฤติกรรมผลประโยชน์ทับซ้อนโดยมีการจัดทำประชาสัมพันธ์ เผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร และสิทธิการมีส่วนร่วมในรูปแบบต่างๆของกฎหมาย