2001 : A Space Odyssey เป็นหนึ่งในหนังที่นักวิจารณ์ต่างพากันส่งเสียงยกย่อง ได้ชื่อว่าเป็นภาพยนตร์ในแนวไซ-ไฟ (Science Fiction Film) ที่ดีที่สุดเรื่องหนึ่งเท่าที่เคยมีการสร้างมา และถือกันว่าเป็นชิ้นงานระดับมาสเตอร์พีชของคนสร้างงานผู้ล่วงลับอย่าง สแตนลีย์ คูบริค

            ไม่นานหลังจาก Dr.Strangelove ผู้กำกับที่ในหนังแทบทุกเรื่องของเขาการใช้ห้องน้ำมักเป็นเรื่องสำคัญ ก็หลงใหลถึงความเป็นไปได้ในการใช้ชีวิตในห้วงอวกาศ และตัดสินใจที่จะทำหนังไซ-ไฟดีๆที่จะถูกกล่าวถึงสักเรื่อง จากจุดนั้นเองที่นำพาให้คูบริคได้มารู้จักกับ อาร์เธอร์ ซี. คลาร์ค ทั้งสองร่วมกันเขียนบทหนังที่ว่าด้วยเรื่องวิวัฒนาการของมนุษย์, เทคโนโลยี, สมองกลอัจฉริยะ และการใช้ชีวิตนอกโลก

            หนังเปิดเรื่องในช่วงเวลาก่อนประวัติศาสตร์ เมื่อครั้งที่มนุษย์ยังเป็นเพียงลิง แบ่งเป็นฝูง แย่งชิงแหล่งน้ำ แสวงหาอาหาร และหาทางเอาตัวรอดไปวันๆ แต่วันหนึ่งพวกมันก็ตื่นขึ้นมาพบว่ามีแท่งสีดำใหญ่มาปักอยู่ใกล้ที่อยู่ จากนั้นไม่นานฝูงลิงนั้นก็พบว่ากระดูกสามารถนำมาทำเป็นอาวุธได้ พวกมันใช้อาวุธนั้นต่อสู้กับลิงอีกฝูงเพื่อปกป้องแหล่งน้ำ จากชัยชนะที่ได้รับมันโยนกระดูกนั้นขึ้นบนท้องฟ้า ภาพต่อมาที่เราเห็นคือห้วงอวกาศอันดำมืดมียานอวกาศลอยเคว้งคว้างอยู่

            ดร.เฮย์วู้ด ฟลอยด์ เป็นผู้โดยสารเพียงคนเดียวของยานลำนั้น เขากำลังเดินทางไปยังสถานีอวกาศ เพื่อเดินทางต่อไปยังฐานเครเวียสบนดวงจันทร์ ระหว่างทางเขาพบกับเพื่อนนักวิทยาศาสตร์ที่ตั้งคำถามกับเขาว่าทำไมไม่มีใครสามารถติดต่อฐานเครเวียสได้ หรือที่ฐานนั้นกำลังเกิดโรคระบาด ซึ่งหนังเฉลยให้เราฟังต่อมาว่าข่าวเรื่องโรคระบาดนั้นเป็นเพียงข่าวลือเพื่อปกป้องเรื่องราวของแท่งหินสีดำที่เพิ่งถูกค้นพบ ซึ่งเชื่อกันว่ามันมีพลังมหาศาลและระหว่างทีมสำรวจที่มี ดร.ฟลอยด์ รวมอยู่ด้วยกำลังจะถ่ายภาพหน้าแท่งหินนั้น ก็มีคลื่นวิทยุรบกวนอย่างรุนแรง

            18 เดือนต่อมา ยานดิสคัพเวอรี่ วัน ที่มีนักบินอวกาศสองคน เดฟ โบว์แมน และ แฟรงค์ พูล ทำหน้าที่ควบคุมยาน พานักวิทยาศาสตร์ 3 คนที่อยู่ในสภาวะจำศีล เพื่อเดินทางไปยังดาวพฤหัส โดยมีลูกเรือคนที่ 6 เป็นสมองกลอัจฉริยะ ที่ชื่อว่า ฮัล 9000 ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมทุกอย่างของยาน ระหว่างปฏิบัติงานฮัลเกิดความสงสัยถึงวัตถุลึกลับบนดวงจันทร์ จากนั้นมันก็รายงานข้อมูลผิดพลาด ทำให้โบว์แมนและแฟรงค์ตัดสินใจที่จะปิดการทำงานของฮัล แต่ซูเปอร์คอมพิวเตอร์ก็รู้ทัน การต่อสู้ระหว่างมนุษย์กับจักรกลก็เริ่มขึ้น และเมื่อยานไปถึงดาวพฤหัสเรื่องราวที่ตามมาก็พาคนดูไปพบกับบางสิ่งที่เกินคาดเดา

            หนังในปี 1968 เรื่องนี้เป็นเจ้าของรางวัลออสการ์ในสาขาเทคนิคพิเศษยอดเยี่ยม เป็นหนังแนวไซ-ไฟ เพียงเรื่องเดียวเท่านั้นที่ติดสำรวจ 10 หนังยอดเยี่ยมตลอดกาลของนิตยสาร Sight&Sound ขณะที่ Time Magazine ตีพิมพ์บทวิจารณ์ขนาดสั้นถึงหนังเรื่องนี้มากกว่า 7 ครั้งในปี 1968 โดยส่วนใหญ่เป็นแง่บวก ซึ่งในบทวิจารณ์ชิ้นสุดท้ายกล่าวว่า “เป็นหนังมหากาพย์ที่พูดถึงประวัติศาสตร์และอนาคตของมวลมนุษยชาติ เป็นการกำกับที่แสนชาญฉลาดของสแตนลีย์ คูบริค และเทคนิคพิเศษที่ทำให้จิตใจเราล่องลอย” เมื่อมีเสียงชื่นชมก็ต้องมีเสียงติติง ร็อค ฮัดสัน เดินออกจากโรงในรอบปฐมทัศน์ของหนัง พร้อมทั้งกล่าวว่า “ใครสักคนช่วยบอกผมทีเถอะว่า หนังเรื่องนี้มันเกี่ยวกับอะไรกันแน่ (ฟ่ะ)”

            เมื่อพูดถึงเรื่องราวในโลกอนาคต อุปกรณ์ต่างๆในหนังจึงต้องเป็นสิ่งที่ดูล้ำยุคในช่วงทศวรรษที่ 60 และจากจินตนาการของคูบริคนี่เองที่ในกาลต่อมาเทคโนโลยีที่ปรากฏอยู่ในหนังก็กลายมาเป็นความจริง ไม่ว่าจะเป็น การตรวจสอบบุคคลด้วยเสียง, การโทรศัพท์โดยจ่ายผ่านบัตรเครดิต และคอมพิวเตอร์ที่สามารถเอาชนะมนุษย์ในการแข่งขันหมากรุกได้ เป็นต้น

นอกจากจินตนาการที่ก้าวล้ำแล้ว ดนตรีประกอบก็เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่โดดเด่นมากในหนังเรื่องนี้ เปรียบเสมือนบทพูดที่บอกเล่าอารมณ์ของหนัง ซึ่งตัวของคูบริคเองนั้นเขาตัดสินใจที่จะทำให้หนังเรื่องนี้มีบทสนทนาน้อยที่สุด หรือบางช่วงบางตอนก็ไม่มีเลย การใช้ดนตรีประกอบจึงเป็นเครื่องมือที่จะสร้างอารมณ์ร่วมให้กับคนดู

หลังจากที่หนังออกฉายมาจนถึงปัจจุบันนี้ มีผู้คนมากมายต่างพยายามพากันตีความถึงสิ่งที่นำเสนอออกมาในหนัง ซึ่งต่างคนต่างก็มีเหตุผลในแบบของตน ขณะที่ตัวของ สแตนลีย์ คูบริค เองนั้นเขากล่าวว่า “คุณทุกคนมีอิสระที่จะคาดเดาถึงสิ่งที่ตัวเองปรารถนาเกี่ยวกับปรัชญาและสิ่งที่เป็นความหมายแห่งหนังเรื่องนี้”