สแตนลี่ คูบริค ผู้กำกับอเมริกันระบือนามผู้นี้  หนังที่เป็นเสมือนลายเซ็นของเขาก็คือ 2001 Space Odyssey นี้เอง  ความคลาสสิกของหนังเรื่องนี้คงไม่ต้องสาธยายกันมาก  สิ่งที่จะพูดถึงก็คือ  นอกจากภาษาภาพ ภาษาหนัง คือทั้งบท ความคิด การถ่ายภาพ และการกำกับแล้ว  สิ่งที่ทำให้หนังของคูบริคทุกเรื่อง มีคุณค่าก็คือ การนำเอาเพลงคลาสสิกมาใช้  เรียกว่าไม่ต้องจ้างนักประพันธ์เพลงเลยละ

ที่ผมคิดว่าคูบริคน่าจะถูกพูดถึงในแง่นี้ด้วยนั้น  เนื่องจาก การนำเอาดนตรีคลาสสิกมาใช้นั้น  แม้ดูเหมือนเป็นเรื่องง่าย  เพราะมีเพลงเป็นร้อยเป็นพันให้เลือกใช้อยู่แล้ว  แต่ว่า เพลงเหล่านั้น คีตกวีเขาแต่งเอาไว้ก่อนเนิ่นนานแล้ว  และแรงบันดาลใจที่คีตกวีทั้งหลายแต่งขึ้นมา  ก็มิใช่เป็นภาพหรือเหตุการณ์แบบใด ๆ ในหนังของคูบริคเลย แม้แต่น้อย  แต่คูบริคฉลาดที่จะเลือกใช้ 

ยกตัวอย่างเช่น ๒๐๐๑ นี้  เขาใช้เพลงวอลซ์ของโยฮัน สเตราส์ ชื่อว่า Blue Danube ที่สเตราส์เขียนเพื่อหมายถึงแม่น้ำดานูบที่ไหลผ่านออสเตรีย  แต่คูบริคนำเอาจังหวะเนิบสวยนี้ มาใช้ประกอบภาพยานอวกาศกำลังเดินทางล่องลอยอยู่ในห้วงอวกาศอันดำมิด  ความจริงหนังเรื่องนี้ และทุกเรื่องที่ผมจะพูดต่อไป  ใช้เพลงคลาสสิกหลายบทด้วยกัน  แต่ผมจะเขียนถึงแต่ละเรื่องโดยละเอียดอีกทีหนึ่ง

หนังเรื่อง Clockwork Orange ก็เป็นหนังในโลกอนาคตแช่นกัน  หากแต่ไม่ใช่การเดินทางในอวกาศ  กลับเป็นเรื่องของแก๊งค์อันธพาลในลอนดอน  ที่วันๆ เอาแต่หาเรื่องชาวบ้านเขาไปทั่ว  และด้วยวิธีการที่รุนแรงจนถึงขั้นอาชญากรรม  เมื่อตัวหัวโจกถูกจับได้  เขามิได้รับโทษทัณฑ์ แต่ได้รับโอกาสให้บำบัดด้วยการล้างสมอง  จากคนที่นิยมความรุนแรง  เลยเป็นต้องสะอิดสะเอียดจนถึงกับรากแตก  เมื่อได้เห็นความรุนแรงอยู่ตรงหน้า  แม้เพียงแต่เห็นภาพ

หนังแสดงให้เห็นโลกอนาคต ปนกับโลกแห่งแฟนตาซี ที่มีสีสันฉูดฉาด  แต่ก็พร้อมที่จะบาดตาบาดใจ ให้เกิดความรุนแรงในลักษณะต่าง ๆ   คูบริคใช้ดนตรีคลาสสิกประกอบภาพการประกอบอาชญากรรม เช่น การฉุดกระชากลากถูอนงค์นางหนึ่งเพื่อเตรียม "ลงแขก"  ก็คือเพลงโหมโรงจากอุปรากรเรื่อง The Barber of Seville ของ Rossini  กับฉากที่หัวโจกปฏิบัติกามกิจในหลาย ๆ ท่าทาง ด้วยการเร่งสปีดของหนังให้เร็วจี๋  ผลที่ได้คือ ภาพการสมสู่ที่ไม่ได้ทำให้รู้สึกอุจาด  ประกอบกับเพลงโหมโรงจากอุปรากรเรื่อง วิลเลี่ยม เทล ของรอสซี่นี่อีกเช่นกัน  ที่ถูกนำมาเร่งสปีดให้เร็วจี๋ตามไปด้วย

ที่สำคัญคือ นายหัวโจกของเราคนนี้  ที่คลั่งความรุนแรงนักหนา  ศิลปินคนโปรดในดวงใจของเขาก็คือ เบโธเฟ่น  แสบไหมละครับ

เรื่องต่อมาก็เป็นหนังออกไปในทางเขย่าขวัญ ซึ่งก็มีฉากรุนแรงอยู่เช่นกัน  เรื่องของเรื่องก็คือ เกิดขึ้นในโรงแรมไกลปืนเที่ยงแห่งหนึ่ง  ที่เมื่อถึงฤดูหนาวจะต้องปิดทำการชั่วคราวหลายเดือน  เพราะเหตุหิมะท่วมจนสูง  แต่ว่าโรงแรมก็ต้องจ้างคนมาดูแลในช่วงที่ "ร้างผู้คน"  เช่นนี้  เพื่อให้คอยดูแลความเรียบร้อยและทำความอบอุ่นให้ห้องพักแต่ละห้อง สลับสับเปลี่ยนกันไป

นายแจ็ค นิโคลสัน นักประพันธ์ไส้แห้ง  ผู้หาโอกาสที่จะได้อยู่ในที่สงบเงียบเช่นนี้  ตกลงรับจ้างงานนี้ด้วยความยินดี  พร้อมกับพาเมียที่หน้าตาดูเหมือนหวาดผวาอยู่ตลอดเวลามาด้วย (เล่นโดย เชลลี่ ดูวาล)  และลูกชายตัวน้อยที่มีสัมผัสพิเศษ (shining) เลยทำให้เห็นอะไรต่อมิอะไรที่ไม่ควรเห็น  รวมถึงภาพอดีตอันน่าสยดสยองของโรงแรมแห่งนี้  อดีตและอาถรรพ์ที่ทำให้นายแจ็ค สติแตกในที่สุด

คูบริคใช้ดนตรีของบาร์ต็อค คีตกวีชาวโรมาเนีย คือ Music for Strings, Percussions and Celesta ซึ่งเหมาะเหม็งกับบรรยากาศของเรื่องอย่างมาก  น่าสนใจจริง ๆ ที่คูบริคเลือกใช้เพลงนี้  เพราะแม้จะมีความลึกลับดำมืด  แต่บาร์ต็อคไม่ได้แต่งให้คูบริค นำมาใช้ในภาพยนตร์แบบนี้แน่ ๆ

เรื่องต่อมาเป็นเรื่องราวย้อนยุค คือ แบรี่ ลินดอน  อันเป็นเรื่องราวของกระทาชายสามัญชนคนธรรมดา ชื่อ เร็ดมอนด์ แบรี่  อันโชคชะตาที่ผกผันเริ่มมาจากจุดเพียงนิดเดียว  จากการดวลปืนระหว่างเขาและทหารอังกฤษคนหนึ่ง  เหตุเพียงเพราะความรักที่มีต่อหญิงคนเดียวกัน  และการดวลปืนกันแบบ "โอละพ่อ"  คราวนี้  ส่งผลต่อชะตาชีวิตของเขาทั้งชีวิต  เขาต้องระหกระเหินหนึอาญาไปยังแดนไกล  กลายเป็นทหารอังกฤษ แต่ไป ๆ มา ๆ ก็กลับกลายไปเป็นทหารปรัสเซียเสียอีก

ชีวิตมาตกถังข้าวสารเมื่อเขามาได้กับเคาน์เต็ส ซึ่งเป็นม่ายสาว  ชีวิตเขาขึ้นสู่จุดสูงสุด ทั้งเงินทอง และได้บรรดาศักดิ์เป็น แบรี่ ลินดอน  แต่ว่านิสัยไพร่ก็คงเป็นไพร่อยู่ดีละกระมัง  ก็เลยทำให้เขาได้กระทำการหลาย ๆ อย่าง  ที่นำความวิบัติมาให้ในชีวิต  จนชีวิตตกต่ำลงถึงขีดสุด  และเขาได้บทเรียนชีวิตอย่างเจ็บปวด

คูบริคใช้ดนตรีคลาสสิกโบราณ ที่ไม่ทราบชื่อคนแต่ง คือ La Folia  ใช้ประกอบตลอดทั้งเรื่อง โดยเรียบเรียงไปในแนวทางต่าง ๆ หลายแนว  น่าสนใจที่เขาเลือกใช้เพลงนี้  เพราะว่าเพลงคลาสสิกในยุคบาโรค ซึ่งเป็นยุคโบราณยุคหนึ่งของดนตรีคลาสสิกนั้น  มีหลายร้อยเพลง  แต่เขาก็เลือกใช้เพลงนี้  ซึ่งให้อารมณ์และพลังต่อหนังเรื่องนี้อย่างประหลาด

หนังเรื่องสุดท้ายที่จะพูดถึง และเป็นเรื่องสุดท้ายในชีวิตของคูบริค ก็คือ Eye Wide Shut  เพราะพอกำกับเสร็จก็หัวใจวายตายไปเสียก่อนที่หนังจะฉาย  หนังเรื่องนี้คงไม่ต้องพูดมากอีกเช่นกัน  เพราะตอนฉายก็ฮือฮาพอสมควร  เนื่องจากได้ ทอม ครูซ และนิโคล คิดแมน คู่ผัวตัวเมียในขณะนั้น  มาแสดงเป็นผัวเมียกันในเรื่อง 

หนังแสดงให้เห็นความอยาก ความดำมืด  ความต้องการภายในจิตใจ ซึ่งรนหาที่จนเกือบจะได้เรื่อง  ดนตรีที่ใช้ เขานำดนตรีคลาสสิกหลาย ๆ บท  เปิดเรื่องด้วย วอลซ์ ของชอสตาโควิช  ซึ่งมีความโรแมนติก แต่แฝงความลึกลับไว้อย่างประหลาด  อีกบทที่น่าสนใจก็คือ เพลงเปียโนที่มีโน้ตง่าย ๆ ไม่กี่โน้ต ของจอร์จี้ ลิเกติ (Ligeti) คีตกวีสมัยใหม่ชาวฮังกาเรียน  น่าสนใจมาก ๆ เพราะลิเกติ ไม่ใช่คีตกวีในกระแสนิยม  แต่คูบริคก็รู้จักเลือกและนำมาใช้  งานเปียโนง่าย ๆ ชิ้นนี้  ให้ความรู้สึกถึงความดำมืดของจิตใจอย่างประหลาด

ผมจะพูดถึงหนังแต่ละเรื่องโดยละเอียดอีกทีหนึ่ง  ว่าใช้เพลงคลาสสิกเพลงใดบ้าง  ส่วนที่กำลังได้ยินอยู่นี้  ก็คือ แจ๊ส สวีท ของชอสตาโควิช  ที่นำมาประกอบเรื่อง Eye Wide Shut นี้เอง