ในช่วงที่ผ่านมาของรัฐบาลที่ทำงานด้วยการพูดให้เป็นข่าว เราได้รับบทเรียนในด้านลบกันบ้างหรือไม่ ว่าการพูดนั้นก่อให้เกิดผลกระทบแก่ความรู้สึกแก่ผู้รับฟังไม่ใช่น้อย ยิ่งเป็นการพูดของผู้ที่ไม่ค่อยชอบฟังและเป็นการพูดตามปัญญาและอารมณ์ คือ ปัญญาอันน้อยนิด – อารมณ์อันหนักหนา ก็ยิ่งก่อให้เกิดผลเสียอย่างใหญ่หลวง ดังคำกล่าวของพระผู้ใหญ่แห่งล้านนาที่ว่า “ถ้าพูดโดยไม่คิด เท่ากับพ่นลมพิษใส่คนอื่น” 

การใช้คำพูดเพียงเพื่อความสะใจนั้นรังแต่จะก่อให้เกิดความเกลียดชังโดยใช่เหตุ เป็นการเพิ่มความเกลียดชังของศัตรู และเป็นบ่อนทำลายความรักของมิตร พระพุทธเจ้าสอนหลักการพูดไว้ว่า ให้คำนึงถึงประโยชน์จากคำพูดนั้นเป็นประการสำคัญ โดยคำนึงถึงความจริงในคำพูดนั้นเป็นองค์ประกอบด้วย กล่าวคือ แม้คำพูดนั้นจะเป็นความจริง แต่ไม่ก่อประโยชน์ พระพุทธเจ้าก็สอนว่าไม่ควรพูดความจริงที่ไม่มีประโยชน์ 

ในรายละเอียดของวาจาสุภาษิต นอกจากให้คำนึงถึงความจริงและเป็นประโยชน์แล้ว พระพุทธองค์ยังสอนให้ผู้ที่จะพูดคำนึงถึงการกล่าววาจาที่น่าฟัง เหมาะสมกับเวลาที่จะต้องกล่าว โดยที่ผู้จะกล่าวถ้อยคำนั้นจะต้องคำนึงถึงจิตที่ประกอบด้วยเมตตาในการกล่าว นับว่าเป็นเรื่องละเอียดถี่ถ้วนยิ่งนัก 

การตามดูตามรู้จิตใจตนเองอยู่เนือง ๆ ในทุกขณะ เป็นหน้าที่สำคัญของผู้หวังความเจริญให้กับชีวิตตนและความก้าวหน้าให้กับส่วนรวม ด้วยทุกสิ่งทุกอย่างนั้นมีส่วนเริ่มต้นมาจากจิตใจก่อนทั้งสิ้น ถ้าไม่หมั่นสำรวจความดำริในจิตใจก็จะไม่อาจรู้เท่าทันอารมณ์ตนเอง การพูดและการกระทำที่ออกไปเกี่ยวข้องกับผู้อื่นนั้นก็จะขาดการควบคุม กล่าวคือ พูดและทำไปตามความรู้สึกนึกคิดจิตใจแบบดิบ ๆ ด้าน ๆ ไม่รอบคอบแยบคาย แต่ถ้าหมั่นสำรวจใจของตนเองอยู่เสมอ ไม่ปล่อยปละละเลยความดำริในใจตน ก็จะช่วยให้มีความเก่งในการทำ-การพูดได้ดีมาก เปรียบเช่นนั้นที่ผ่านเครื่องกรองอย่างดีแล้ว เหมาะแก่การดื่ม ฉะนั้น

ผู้ที่มักพูดจาว่ากล่าวคนอื่นอยู่เสมอต้องระวังให้จงหนัก เพราะคำพูดที่ออกไปโดยอัตโนมัตินั้นมักขาดความรอบคอบแยบคาย กลายเป็นความเคยชินในการกล่าวถ้อยคำให้ผู้อื่นช้ำใจ นอกจากไม่เกิดประโยชน์แล้ว ยังเป็นโทษทั้งแก่ตนเองและผู้อื่นอีกด้วย ดังนั้น การพูดทำให้คนอื่นไม่สบายใจนั้นเป็นเรื่องที่ต้องระวัง ดังคำของพระเถระอรหันต์ในพระไตรปิฎกที่ว่า “ไม่พึงว่าให้ใครเจ็บช้ำ ไม่พึงทำให้ใครขุ่นเคือง สำรวมเรื่องพระปาติโมกข์ บริโภคแต่พอดี” 

การพูดและการกระทำที่ก่อให้เกิดความเกลียดชัง-เจ็บช้ำ ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ทางปัญญา เพราะความรู้สึกเกลียดชัง-เจ็บช้ำเป็นเรื่องของอารมณ์มายา มิใช่ปัญญา นำไปสู่การอาฆาตมาดร้ายซึ่งกันและกัน ก่อให้เกิดการกล่าวร้ายกันไปมา และอาจถึงขั้นทำร้ายทำลายกันอย่างรุนแรงอีกด้วย

“ท่านจันทร์”

WWW.PRAJAN.COM