สติ คือ ความรู้ตัว สัมปชัญะ คือ ความรู้เรื่อง เมื่อรวมความเป็น “สติสัมปชัญญะ” มีความหมายไปถึง ความเป็นผู้รู้ตัวทั่วพร้อม และ ความเป็นผู้รู้เรื่องแวดล้อม แปลว่า รู้ลึกภายใน และ รู้ไกลภายนอก นั่นเอง

 มีผู้กล่าวโดยอรรถ ที่ไปพ้นจากขอบเขตของพยัญชนะ ความว่า สติ เป็นเรื่องของความช้า ปัญญา เป็นเรื่องของความชัด เมื่อนำมารวมกันเป็น “สติปัญญา” จึงมีทั้งความช้าและความชัด กระทั่งมีบทกวีของนักปราชญ์สรุปรับรองว่า

 “ช้าช้าชัดชัดหัดช้าช้า

เย็นเย็นดีกว่าอย่าร้อนเร่า

อ่อนโยนเป็นอยู่อย่างผู้เยาว์

เบาเบาสักหน่อยอร่อยเอย”

 ในท่ามกลางปัญหาของโลกมาจนถึงปัญหาในระดับประเทศ การใช้ชีวิตอยู่ในท่ามกลางปัญหาหนักหนาสากรรจ์จนถึงขั้นวิกฤตินั้น จำต้องใช้ “สติสัมปชัญญะ” ตั้งรับปรับใจแก้ไขปัญหาสารพันทุกวันคืน เพราะสติสัมปชัญญะจะช่วยให้เราอยู่กับปัญหาโดยกำหนดรู้ว่า “เกิดปัญหาแต่ไม่เป็นปัญหา” ด้วยแท้จริงแล้ว ปัญหานั้นมีไว้ให้แก้ มิได้มีไว้ให้กลุ้ม โลกมีไว้ให้เหยียบ โลกมิได้มีไว้ให้แบก ทุกข์มีไว้ให้ทน มิใช่มีไว้ให้ท้อ อุปสรรคมีไว้เป็นบันได มิใช่มีไว้เป็นกำแพง การเผชิญทุกข์ ปัญหา และอุปสรรค ด้วยสติและปัญญา จักช่วยให้เท่าทันทุกข์ ปัญหา และอุปสรรค ได้อย่างดี

การตั้งสติกำหนดรู้ทุกข์ที่เกิดขึ้นตามความเป็นจริง ขอเน้นว่าตามความเป็นจริง ย่อมช่วยให้เห็นทุกข์ที่เกิดขึ้นอย่างชัดเจนแจ่มแจ้ง โดยเข้าไปสัมผัสความจริงของความทุกข์นั้นอย่างตรงไปตรงมา ไม่ต้องไปบวกลบคูณหารกับความทุกข์ที่เกิดขึ้นนั้นแต่ประการใดเลย ทั้งนี้ จักต้องแยกความรู้สึกส่วนตัวออกจากความเป็นจริงเฉพาะหน้า ไม่เช่นนั้นความรู้สึกที่วูบวาบหวั่นไหวจะเต้นตามคลื่นตื่นตามลมไปกับกระแสของเหตุการณ์ต่างๆนานาบรรดามี ไม่ต่างจากผืนแผ่นปฐพีลุ่มๆดอนๆขึ้นๆลงๆอยู่นั่นแล้ว

การใช้สติสัมปชัญญะทุกขณะชีวิต ช่วยให้มีความหนักแน่นและแน่วแน่เฉพาะหน้าดีนัก

 เพื่อมิให้ต้องเป็น “กระต่ายตื่นตูม” ไปตามข้อมูลข่าวสาร และ เหตุการณ์วิกฤติ ขอให้แต่ละคนฝึกสติสัมปชัญญะกำหนดรู้ความจริงตามความเป็นจริงในทุกผัสสะที่มากระทบกระทั่ง แม้บางครั้งจะได้รับการกระทบกระเทือน ก็ขอให้กำหนดรู้อยู่กับปัจจุบันขณะ  ไม่ต้องใส่อารมณ์ร่วมไปกับเหตุการณ์วิกฤติ เพราะลำพังเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นก็มีความวิกฤติอยู่แล้ว ถ้าบวกอารมณ์ความรู้สึกของคนผู้ประสบเหตุการณ์นั้นเข้าไปด้วย ก็ยิ่งจะกลายเป็นวิกฤติยกกำลังสอง หรือเป็นเป็นการซ้ำเติมสถานการณ์วิกฤติให้หนักหนาสากรรจ์ยิ่งขึ้นไปอีก ในข้อนี้ สมควรใช้ความสงบสยบความเคลื่อนไหว

การมีสติสัมปชัญญะอยู่กับลมหายใจเข้าลมหายใจออกลึกๆยาวๆ เป็นการบำเพ็ญภาวนาที่ก่อให้เกิดผลดีแก่ร่างกายและจิตใจของผู้ฝึกฝน ผู้ใดที่ฝึกจนเป็นปกติวิสัยจะมีความสุขุมคัมภีรภาพ มีความหนักแน่นมั่นคงไม่คลอนแคลนไปตามสถานการณ์ต่างๆ ลมหายใจที่ลึก ยาว ละเอียด อ่อนโยน เป็นลมหายใจแห่งสติสัมปชัญญะ ยิ่งถ้าได้ลืมตามองดูสีเขียวของต้นไม้ประกอบด้วย ก็ยิ่งจะช่วยให้เกิดความสดชื่นจากภายนอกเข้าสู่ภายในได้เป็นอย่างดียิ่งนัก  ใครที่กำลังเครียดกับเหตุการณ์วิกฤติ โปรดแบ่งเวลาไปหาธรรมชาติ ในที่เงียบสงบสงัด สัมผัสความงดงามในความความเรียบง่าย ย่อมจะได้รับความสุขในโลกที่กำลังเต็มไปด้วยความทุกข์ ด้วยการใช้ชีวิตให้ห่างออกมาจากทุกข์และปัญหาสารพันแม้ชั่วระยะเวลาหนึ่ง ก็จะช่วยให้จิตได้มีเวลาพักผ่อน และมีกำลังที่จะเผชิญหน้ากับวิกฤติในทุกโอกาส