....

ครั้งหนึ่ง เมื่อยี่สิบปีมาแล้ว.... เครื่องดนตรีชนิดนี้

เราต้องฝึกทุกวันหลังจากทำการบ้านแล้วมา......วันนี้

...เจ้าซอด้วง เครื่องดนตรีชนิดนี้ ยังทรงไว้ ฝังอยู่ในใจเราเสมอมา...

หวลระลึก ความหลัง ความทรงจำ ...พ่อเคยบอกว่า  คล้ายๆ  เสียงขัดรองเท้า

เลยนะ ...เวลาเรามาฝึกนั่งสีซอด้วง .....แม่ฝึกให้รักษ์ดนตรีไทย

พี่น้องทุกคน  ต้องเล่นดนตรีไทย  อย่างน้อยคนล่ะหนึ่งอย่าง

เราจำได้   เราเลือก .. ซอด้วง ...

ขอย้อนอดีต ...เขียนกระทู้นี้หน่อยนะคะ

.......................................

ซอด้วง

ซอด้วง เป็นซอสองสาย เป็นซอที่มีเสียงแหลมเล็กที่สุดในเวลาเข้าประสมวง จะทำหน้าที่เป็นผู้นำวง โดยบรรเลงทำนองหลักด้วยทำนองหวานบ้าง เก็บบ้าง หรือเร็วบ้าง ตามความเหมาะสมที่มีอยู่ในเพลง
คันทวนซอด้วงยาวประมาณ 72 ซม คันชักยาวประมาณ 68 ซม ใช้ขนหางม้าประมาณ 120 – 150 เส้น กะโหลกของ ซอด้วงนั้น แต่เดิมใช้กระบอกไม้ไผ่มาทำ ปากกระบอกของซอด้วงกว้างประมาณ 7 ซม ตัวกระบอกยาวประมาณ 13 ซม กะโหลกของซอด้วงนี้ ในปัจจุบันใช้ไม้จริง หรือ งาช้างทำก็ได้
แต่ที่นิยมว่าเสียงดีนั้น กะโหลกซอด้วงต้องทำด้วยไม้ลำเจียก ส่วนหน้าซอนิยมใช้หนังงูเหลือมขึง เพราะทำให้เกิดเสียงแก้วเกิดความไพเราะอย่างยิ่ง ลักษณะขอซอด้วง มีรูปร่างเหมือนกับซอของจีนที่เรียกว่า ฮู – ฉิน (Huchin) ทุกอย่าง เหตุที่เรียกว่า ซอด้วง ก็เพราะมีรูปร่างคล้ายเครื่องดักสัตว์ เพราะตัวด้วงดักสัตว์ ทำด้วยกระบอกไม้ไผ่เหมือนกัน จึงได้เรียกชื่อไปตามลักษณะนั้นนั่นเอง
สายซอด้วงนั้น มีเพียงสองสายและมีเสียงอยู่ สองเสียง คือสายเอกจะเป็นเสียง "เร" ส่วนสายทุ้มจะเป็นเสียง "ซอล" โดยใช้สายไหมฟั่นหรือว่าสายเอ็นก็ได้

...

ที่เรียกว่า ด้วง มีส่วนประกอบ ดังนี้

**
- กระบอก เป็นส่วนที่อุ้มเสียงให้เกิดกังวาน รูปร่างเหมือนกระบอกไม้ไผ่ ทำด้วยไม้เนื้อแข็งบางทีทำด้วยงาช้าง ไม้ที่ใช้ทำต่างชนิดกันจะให้คุณภาพเสียงต่างกัน เช่น เสียงนุ่ม เสียงกลม เสียงแหลม เป็นต้น ด้านหน้าของกระบอกมีวัสดุบาง ๆ ขึงปิด นิยมใช้หนังงูเหลือม นอกนั้นอาจเป็นหนังลูกวัว หนังแพะ หรือใช้กระดาษว่าวปิดซ้อนกันหลาย ๆ ชั้นก็ได้

..
- คันซอ ทำด้วยไม้หรืองาช้าง ลักษณะกลมยาว สอดปักที่กระบอกตั้งตรงขึ้นไป แบ่งออกเป็น 2 ช่วง ช่วงบนตั้งแต่ใต้ลูกปิดขึ้นไปจนถึงปลายคัน รูปร่างคล้ายโขนเรือ เรียกว่า "โขน" ปลายโอนโค้งงอนไปทางด้านเปิดของกระบอก ช่วงล่วงนับตั้งแต่ลูกบิดลงไปเรียกว่า "ทวนล่าง"

..
- ลูกบิด มีอยู่สองลูก เสียบอยู่ที่ช่วงล่างของโขน ปลายลูกบิดเจาะรูไว้สำหรับร้อยสายซอ เพื่อขึงให้ตึงตามที่ต้องการ ลูกบิดลูกบน สำหรับสายเสียงต่ำ เรียกว่า ลูกบิดสายทุ้ม ลูกบิดลูกล่าง สำหรับสายที่มีเสียงสูง เรียกว่า ลูกบิดสายเอก

..
- รัดอก เป็นบ่วงเชือกสำหรับรั้งสายซอ นิยมใช้ขนาดเดียวกับสายเอก ใช้ผูกรั้งสายซอทั้งสองเข้ากับทวนล่าง

..
- หย่อง เป็นไม้ชิ้นเล็กใช้หมุนสายซอให้พ้นขอบกระบอก และเป็นตัวรับความสั่นสะเทือนจากสายซอไปสู่หน้าซอ

.. 
- คันชัก ทำด้วยไม้เนื้อแข็งหรืองาช้าง รูปโค้ง ด้ามมือจับมีหมุดสำหรับให้เส้นหางม้าคล้อง อีกด้านหนึ่งเจาะรูไว้ร้อยเส้นหางม้า ซึ่งมีประมาณ 250 เส้น สอดเส้นหางม้าให้อยู่ภายในระหว่างสายเอกกับสายทุ้ม สำหรับสี

..
การเทียบเสียง เทียบเสียงให้ตรงกับเสียงขลุ่ยเพียงออ ทั้งสายเอกและสายทุ้ม โดยใช้สาย

วิธีการจับซอด้วง

ในการเตรียมปฏิบัติสีซอนั้น มีท่าทางการจับซอที่ต้องฝึกอยู่สองส่วนคือ ส่วนของมือซ้าย
และมือขวา มือซ้ายจะใช้จับคันซอ และวางนิ้ว ส่วนมือขวาจะจับคันชักการจับคันซอ และวางนิ้ว มือจะอยู่ในตำแหน่งใต้รัดอกลงมาเล็กน้อยโดยใช้ง่ามระหว่างนิ้วหัวแม่มือกับนิ้วชี้ด้านในสุด คีบหรือหนีบคันซอไว้ให้กระชับ

ในระหว่างฝึกช่วงแรก ๆ มักมีปัญหา มือที่จับคันซอจะค่อย ๆ เลื่อนไหลลงมาทำให้เสียงซอเพี้ยน สาเหตุที่สำคัญคือ การจับคันซอไม่กระชับ ดังนั้นควรระวังและให้ความสำคัญกับขั้นตอนนี้ พอจับคันซอแน่นดีแล้ว ให้วางนิ้วทั้งสี่นิ้ว คือ นิ้วชี้ นิ้วกลาง นิ้วนาง และนิ้วก้อยลงบนสายซอ

..
วิธีการฝึกวางนิ้วที่ใช้ได้ผล คือ การฝึกปิดนิ้ว สลับกับการฝึกเปิดนิ้ว พร้อม ๆ กัน ทั้งสี่นิ้วโดยใช้ปลายนิ้วทั้งสี่นิ้ว กดลงบนสายซอ การฝึกปิดนิ้ว และเปิดนิ้วสลับกันไป ระหว่างการฝึกระวังให้นิ้วอยู่ในตำแหน่งเดิมทุกครั้ง นอกจากนี้ยังต้องควบคุมน้ำหนักนิ้วให้เหมาะสม ประการสำคัญในระหว่างปิดและเปิดนิ้วนี้ให้มือกระชับอยู่ที่คันซอไม่เลื่อนขึ้นหรือเลื่อนลง

..
การฝึกกดนิ้วด้วยวิธีนี้มีผลให้ผู้เรียนเกิดความคุ้นเคยกับตำแหน่งของนิ้วทั้งสี่ คุ้นเคยกับการใช้น้ำหนักในการกดนิ้ว การที่กดนิ้วพร้อมกันทั้งสี่นิ้วนี้ จะช่วยให้ผู้เรียนมีกำลังในการกดนิ้วมากกว่าการฝึกกดนิ้วทีละนิ้ว

..
การฝึกน้ำหนักของการกดนิ้ว และน้ำหนักการรั้งหางม้า ควรฝึกให้มีความสัมพันธ์ต่อเนื่องกัน และผู้ฝึกต้องใจเย็น ๆ ค่อย ๆ ฝึกไปตามขั้นตอน การฝึกขั้นนี้มีผลอย่างยิ่งต่อความชัดเจนของเสียงซอ และทำให้การฝึกไกวคันชักในขั้นตอนต่อไปง่ายยิ่งขึ้น

.....

ตัวอย่างโน๊ดของซอด้วง

....

วิธีการปฏิบัติซอด้วง

วางคันชักไว้ด้านใน ให้อยู่ในลักษณะเตรียมชักออก ค่อย ๆ ลากคันชักสีออกให้เกิดเสียง
ซอล จนสุดคันชัก แล้วเปลี่ยนเป็นสีเข้าในสายเดียวกัน (ทำเรื่อยไปจนกว่าจะคล่อง) พอซ้อมสายในคล่องดีแล้ว จึงเปลี่ยนมาสีสายเอกซึ่งเป็นเสียง เร โดยการใช้นิ้วนางกับนิ้วก้อยมือขวา ดันคันชัก สีออก

ต่อจากนั้นให้นักเรียนฝึกสีซอด้วงด้วยสายเปล่า โดยใช้คันชักสีออก เป็นสายทุ้มสายเปล่า
และใช้คันชักสีเข้าเป็นสายเอกสายเปล่า คือ คันชัก ออก เข้า ออก เข้า ออก เข้า เสียง ซอล ซอล ซอล ซอล เร เร เร เร ฝึกเรื่อยไปจนเกิดความชำนาญ ฝึกสีช้าๆ จนคล่องเสียงที่

......

.....การเผยแพร่ผลงานเพลงในครั้งนี้ หาได้มีเจตนาที่จะทำการเผยแพร่เพื่อการค้าหรือหากำไรแต่อย่างใดไม่ มีจุดประสงค์ที่จะได้เผยแพร่ผลงานเพลงที่หาฟังได้ยากเพื่อการสืบสานศิลปะวัฒนธรรมของไทย เพื่อการศึกษาและอนุรักษ์เท่านั้น

.....สุดท้ายนี้ ความดีของการเผยแพร่ในครั้งนี้ขอมอบให้แก่ ครูบาอาจารย์ที่ได้สั่งสอนข้าพเจ้ามาและเจ้าของผลงานที่ข้าพเจ้าได้นำออกมาเผยแพร่ทั้งสิ้นทั้งปวง


อนึ่ง เพื่อเผยแพร่ เพื่อการอนุรักษ์วัฒนธรรมไทย....เท่านั้น

ขอขอบคุณแหล่งที่มาของกระทู้นี้

http://x.thaikids.com/phpBB2/viewtopic.php?t=2333