เรื่องนี้มีสาระสำหรับผู้ไฝ่หาความรู้ จนต้องเป็นหนี้เป็นสินเหมือนนักศึกษารามคำแหงหลักสูตรปริญญาเอกทั้ง ๗ รุ่น รุ่นละ ๒๐๐ คน ปัจจุบันมีจบที่จำได้แค่ ร.ต.อ.เฉลิม อยู่บำรุง รุ่น ๑ ที่เหลือลาออกเงินสูญเยอะแยะ เมื่อผมจบโทนิด้า ผมก็เรียนตรีเพิ่มแบบตอนจบครุศาสตร์จุฬาอีก ๒ สาขา คือตรีกฎหมายที่ศรีปทุม ซึ่งเขาจ้างผู้พิพากษาเก่งๆมาสอน และตรีเศรษฐศาสตร์ที่รามฯ เพื่อรู้พื้นฐานเศรษฐศาสตร์ ทุกคนมีความรู้สึกเหมือนกันโดยเฉพาะข้าราชการเมื่อจบโท อยากมีปริญญาเอก ใฝ่หาความรู้ ผมถูกห้ามโดยอจ.สวนสุนันทา ว่าเขาเรียนรุ่น ๑ เรียนไม่จบหรอก ยังต้องออกเลย ค่าเทอม แพงมาก ปีละเกือบ ๒ แสน เรียนอีก ๗ ปีก็ไม่จบ เพราะนัดเจออาจารย์ ๗ ครั้ง หลังจบข้อเขียนปีแรก เมื่อทำวิจัย ต้องหา อจ. ๕ คนผู้ทรงคุณวุฒิเป็นที่ปรึกษา มาเจอกันสอบป้องกัน ทำไงก็ไม่พร้อม ผมก็เริ่มเรียนรุ่น ๔ เข้าปี ๒๕๔๗ หลังพี่เหลิมซึ่งรุ่น ๑ เข้าปี ๒๕๔๔ ก็ไปเรียน ๒ เทอมจนจบ เจอไป ๒ แสนพอดี จากนั้นเริ่มแยกย้ายทำวิจัย ต้องเสียค่าเทอมอีกคนละ ๘ หมื่น ปีละ ๒ เทอม ไม่คิดอยางอื่น ดูกฎเกรณ์แล้ว ไม่มีอนาคต เป็นไปไม่ได้ที่จะจบ ต้องลากอจ.มาให้ได้แบบพี่เหลิมจนครบ ยังต้อง ๖ ปี กว่าจะจบ ถ้าไม่เรียนรักษาสภาพ เทอมละ ๑ หมื่น ไม่รักษาจ่ายไปเรื่อยๆ เทอมละ ๘ หมื่น ปีละ ๒ เทอม อีก ๕ ปีถึงวันนี้ รวมเงิน ๑ ล้าน ข้าราชการเป็นหนีสิน กู้มาเรียนกันทั้งนั้น ร้องกระจองอแง ผมจบโรงเรียนเสนาธิการ เรียนไป ๒ เทอม ลุกขึ้นตะโกนในห้อง ผมไปก่อนแล้ว...อีก ๑๐ ปีก็ไม่จบ เรียนแบบนี้ ถูกฟันค่าเทอมตาย ทำอย่างไร อจ. ๕ คน ผู้ใหญ่นัดอย่างไรก็ไม่ครบ หาทางไปเรียนต่างประเทศ เป็นเทอม แล้วทำวิจัย ไปส่งดีกว่า รุ่นผมเรียนที่รามฯปี ๒๕๔๗ จบ ๒ เทอม ผมลาออกต้นปี ๒๕๔๘ เสาะหาที่เรียนจนได้ที่ UNP เรียนระบบไอ้กัน เพราะฟิลิปปินส์ เมืองขึ้นสเปน ๔๐๐ ปี ไอ้กัน ๕๐ ปี มาตราฐานสูง มหาวิทยาลัยของรัฐ เจอตอน อจ.เดินทางมาสอบนักศึกษาเมืองไทย ก.พ.รับรองด้วย มีคนไทยจบเยอะมาก พวกรามฯรุ่น ๑-๔ หลายคนย้ายมา กรุ๊ปผม ก็มี ๒ คน ผมเริ่มเรียนต้นปี ๒๕๔๙ เรียน ๔ เทอม จบปลายปี ๒๕๕๐ ตามเวลา ไปครั้งละ ๑๐ กว่าวัน ที่เหลือกลับมาทำวิจัยที่เมืองไทย ผมไปสอบ DEFENCE ต้นปี ๒๕๕๑ เรียบร้อย รับปริญญาวันที่ ๑๒ มีนาคม สรุปใช้เวลาเรียนแค่ ๒ ปี เต็ม จบ ใช้เงินแค่เทอมละ ๒ หมื่น ๕ รวมค่าโรงแรม ค่ากิน ค่ารถ ตก ๕ หมื่น แค่ ๒ แสนจบ ดีเฟ้นส์ปกติอจ.มาสอบเมืองไทย แต่กลัวปฎิวัติ ครั้งที่ ๕ กรุ๊ปผมเลยต้องไปฟิลิปปินส์เอง รุ่น ๔ ราม ปริญญาเอกวันนี้ หมดไปอีกคนละเกือบ ๖ แสน ยังไม่มีใครจบสักคน และก็ไม่จบ เพราะรุ่น ๑ ยังไม่จบ  ข้าราชการเป็นหนี้บาน น่าสงสารอยากมีความรู้ เจตนาดี เอามาจากระบบสารสนเทศของสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (ก.พ.) เนื่องจากรัฐบาลสาธารณรัฐฟิลิปปินส์อนุญาตให้นักเรียนต่างชาติเข้าไปศึกษาในสาธารณรัฐฟิลิปปินส์ได้เฉพาะในระดับอุดมศึกษา ในที่นี้จึงขอกล่าวถึงสถานศึกษาในระดับอุดมศึกษาเท่านั้น มหาวิทยาลัยในสาธารณรัฐฟิลิปปินส์มีทั้งสิ้น 1,043 แห่ง แต่ปัจจุบันกรมตรวจคนเข้าเมืองของสาธารณรัฐฟิลิปปินส์อนุญาตให้นักเรียนต่างชาติเข้าเรียนได้เพียง 254 แห่ง (รายชื่อของสถานศึกษา 254 แห่งนี้ ขอดูได้ที่กลุ่มบริการแนะแนวการศึกษา) มหาวิทยาลัยของสาธารณรัฐ ฟิลิปปินส์ แบ่งเป็น 2 ประเภท มหาวิทยาลัยของรัฐบาล มีประมาณ 100 กว่าแห่ง แต่กรมตรวจคนเข้าเมืองอนุญาตให้นักเรียนต่างชาติเข้าเรียนได้ 90 แห่ง นักเรียนไทยที่มิใช่ข้าราชการมีสิทธิ์ไปศึกษาได้ทั้ง 90 แห่ง สำหรับข้าราชการที่ประสงค์จะลาไปศึกษาต่อที่สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ ก.พ.อนุญาตให้ไปศึกษาได้เฉพาะมหาวิทยาลัยของรัฐ ดังต่อไปนี้เท่านั้น University of the Philippines ทุกสาขา (ทุก Campus) ซึ่งมี 7 สาขา คือ Baguic, Cebu Diliman, Los Banos, Manila, San Fermando และ Visayas Technological University of the Philippines มี 4 Campus คือ Cavite, Negros occidental, Taguig และ Manila Bicol University (ยกเว้นวิชารัฐประศาสนศาสตร์), Legaspi City University of Northern Philippines, llocos Sur Central Luzon State University, Nueva Ecija University of Eastern Philippines, Northern Samar มหาวิทยาลัยเอกชน มหาวิทยาลัยส่วนใหญ่ในสาธารณรัฐฟิลิปปินส์เป็นของ เอกชน ซึ่งมีประมาณ 87% (900 กว่าแห่ง) แต่กรมตรวจคนเข้าเมืองอนุญาตให้นักเรียนต่างชาติเข้าเรียนได้เพียง 164 แห่งเท่านั้น ปีการศึกษา / ภาคการศึกษา สถานศึกษาส่วนใหญ่มีปีการศึกษาเป็นระบบ Semester แต่บางแห่งเป็นระบบ Trimester ะต้องเป็นการรับเข้าศึกษาเฉพาะในระดับอุดมศึกษาเท่านั้น ผู้ที่สมัครเข้าศึกษาในระดับปริญญาโท-เอก ในบางสถานศึกษาจะต้องมีผลการสอบ TOEFL ด้วยเช่น University of the Philippines (U.P.) ผู้ที่สำเร็จปริญญาตรีทางวิทยาศาสตร์แล้วสมัครเข้าศึกษาต่อในสาขาวิชาแพทยศาสตร์ที่สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ จะต้องสอบผ่าน NMAT (National Medical Admission Test) มีสถานศึกษาตอบรับภายในจำนวนโควตาและตามกฎเกณฑ์ที่ทางรัฐบาลกำหนด (ในปัจจุบันรับนักศึกษาต่างชาติได้ไม่เกิน 10% ของจำนวนนักเรียน ชาวฟิลิปปินส์ในแต่ละสถานศึกษา) ที่มท. ๑ จบ เพราะเขาสามารถ ทำอาจารย์ ๕ คน มาเจอกันได้ ๗ ครั้ง