ตอนนี้เป็นความคิดเห็นของผมล้วนๆ (สงสัยว่าจะสร้างศัตรูกับทั้ง 2 ฝ่าย) ADB ไม่ใช่ทั้งพระเอกทั้งผู้ร้าย แต่มีทั้งข้อดีและข้อเสีย เราควรสนับสนุนข้อดีของ ADB และเฝ้าติดตามข้อเสียของเขาเพื่อจี้ให้เขาปรับปรุงข้อเสีย

            ผมวิเคราะห์บนฐานเหล่านี้ “ไม่มีประเทศไหนที่ช่วยเหลือประเทศอื่นโดยไม่หวังผลประโยชน์เลย อย่างดีก็ช่วยโดยหวังผลประโยชน์ร่วมกัน” และ “โครงการขนาดยักษ์ที่ใช้เทคโนโลยีใหม่มักจะมีปัญหาที่คาดไม่ถึงมาก โดยเฉพาะด้านสังคมและสภาพแวดล้อม”

            ผมว่า หุ้นใหญ่ของ ADB คือญี่ปุ่นและอเมริกาหวังว่า ถ้าเอเซียมีเงินมากขึ้น ญี่ปุ่นและอเมริกาจะขายสินค้าให้เอเซียได้มากขึ้น ลงทุนในเอเซียได้มากขึ้น เข้ามาทำมาหากินในเอเซียได้มากขึ้น นอกจากนั้นแล้ว เมื่อผู้คนรวยขึ้น โลกก็จะมีสันติภาพมากขึ้น

            ถ้าความคิดเห็นของ ADB เป็นเช่นนี้ ก็ถือว่าพอใช้ได้ ที่ผมให้คะแนนแค่พอใช้ได้เพราะผมคิดว่า ADB ยังมีข้อเสียอยู่อีกหลายอย่าง

            ผมลองเขียนข้อดีและข้อเสียของ ADB มาอย่างละ 7 ประเด็น และสรุปได้ดังต่อไปนี้

ข้อดี      1. มีเงินเยอะ คิดดอกถูก

            2. มีเจตนาดีพอสมควร

            3. มีความรู้ ความสามารถ และประสบการณ์

            4. มีความต่อเนื่องด้านนโยบาย แผนงาน และบุคลากร

            5. ได้รับความเชื่อถือจากหลายฝ่าย

            6. รัฐบาลและองค์กรใหญ่ๆ ให้ความสำคัญต่อ ADB

            7. ช่วยพัฒนาคนท้องถิ่น

            ส่วนข้อเสียหลักๆ 7 ข้อ มีดังนี้

            1. ใช้ทฤษฎีและความรู้สึกของประเทศที่รวยเป็นเกณฑ์

            2. ให้ความสำคัญต่อผลกระทบด้านสังคม วัฒนธรรม ความเป็นอยู่ระดับรากหญ้าน้อยเกินไป และไม่เข้าใจสังคม วัฒนธรรม ความเป็นอยู่ระดับรากหญ้าอีกต่างหาก

            3. มั่นใจในตัวเองมากเกินไป ไม่โปร่งใส มั่นใจในทฤษฎีของตนว่าถูกต้องอย่างแน่นอน จึงไม่ค่อยสนใจที่จะสอบถามความคิดเห็นของผู้คนในท้องที่

            4. ไม่ค่อยเผื่อว่า รัฐบาลที่ ADB ร่วมมือด้วยนั้นเป็นรัฐบาลของประเทศที่ไม่รวย ค่อนข้างเผด็จการ มีความรู้ไม่เพียงพอ ซึ่งทำให้เกิดปัญหาตามมามากมาย

            5. มีเงื่อนไขพ่วงกับเงินกู้มาก ซึ่งบังคับให้ประเทศได้รับเงินกู้ต้องเดินตามทิศทางที่ ADB ได้วางไว้      

6. ยึดถือปรัชญา ความจนคือการไม่มีเงินและเงินเป็นสิ่งที่จะบันดาลให้เกิดความสุข และลืมคิดว่าเงินคือบ่อเกิดของความโลภ และความพอเพียงคือบ่อเกิดของความสุข สรุปสั้นๆ คือ ไม่ให้ความสนใจกับ “เศรษฐกิจพอเพียง” มากนัก

7. ไม่ได้เอาสภาพแวดล้อม ความอุดมสมบูรณ์ ความพอใจ ความอบอุ่นของครอบครัว/สังคมเข้ามาอยู่ในสูตรคำนวณความยากจน เพราะสิ่งเหล่านี้วัดด้วยเงินยาก

สรุปแล้ว ผมคิดว่า ADB มีเจตนาดีพอสมควร มีประโยชน์มากทีเดียว แต่รีบร้อนมากเกินไป และวัดทุกอย่างด้วยเงิน แทนที่จะวัดด้วยความสุข (ซึ่งวัดยาก) และให้ความสำคัญกับสังคม วัฒนธรรมน้อยเกินไป และให้ความสนใจกับปัญหาคนระดับรากหญ้าน้อยเกินไป

ดังนั้น เราควรต้อนรับ ADB แต่ต้องดูแลให้ ADB ทำเพื่อประโยชน์ของประเทศโดยรวม