ในช่วงเดือนมกราคม-กุมภาพันธ์ ไม้ยืนต้นหลายๆชนิดก็จะเริ่มผลัดใบ และออกดอก เพื่อขยายพันธุ์ เผื่อว่าโชคร้ายนัก ไม่รอดจากฤดูร้อนที่ทารุณ จะได้มีลูกหลานสืบสกุลต้นไม้ต่อไป หลังจากนั้นก็จะยืนต้นแห้งๆ ไปอีกสองสามเดือนจนกว่าฝนแรกจะโปรยลงมา ในตอนนี้ผมจะพาทุกท่านไปชมทองกวาว ต้นไม้ประจำจังหวัดเชียงใหม่ (ถ้าใครคิดว่าเป็นดอกกาสะลองหรือปีบดอกไม้ที่มีชื่อเสียงที่สุดในล้านนาล่ะก็คุณคิดผิดแล้ว เพราะมีพบน้อยมากในภูมิทัศน์ ระยะหลังๆทางราชการเค้าจึงพยายามปลูกกันเป็นการใหญ่ ตามเกาะกลางถนนหลายๆสาย) ตอนย่างเข้าฤดูแล้ง ช่วงเวลาที่นักท่องเที่ยวจะเริ่มห่างหายไป จนกว่าจะกลับมาอีกครั้งเมื่อถึงเทศกาลสงกรานต์ในเดือนเมษายน

ทองกวางนั้นจัดเป็นสัญลักษณ์ที่สำคัญอย่างหนึ่งของเชียงใหม่ แม้แต่การแข่งขันกีฬามหาวิทยาลัยที่มช.เป็นเจ้าภาพ เค้าก็เรียกว่า “ทองกวาวเกมส์” ในช่วงเวลานี้ของปี ต้นทองกวาวที่มีอยู่ทั่วไปรอบๆเมืองก็จะผลัดใบและออกดอกสีแดงส้ม คอยเตือนคนผ่านไปมาว่า ฤดูหนาวกำลังจะสิ้นสุดลง และฤดูแห่งการลาจาก กำลังมาถึงอีกครั้ง

 
สมัยผมเรียนชั้นประถมมีทองกวาวต้นใหญ่อยู่ตรงประตูทางเข้าโรงเรียน ผมกับเพื่อนๆชอบไปเล่นกันอยู่แถวๆนั้น ถ้าเห็นดอกไม้สีแดงส้มร่วงหล่นอยู่บนพื้นดินเมื่อไหร่ มองขึ้นไปก็จะเห็นแต่ลำต้น และกิ่งก้านแห้งๆ  ความรู้สึกเหงาก็เริ่มเข้ามาในใจ เพราะรู้ดีว่าเหลือเวลาอีก 1-2 เดือน ก็จะปิดเทอม และไม่ได้เจอเพื่อนๆอีกนาน ยิ่งถ้าเป็นปีสุดท้ายในระดับชั้นคือ ป.6 ก็จะเศร้าเป็นพิเศษ เนื่องจากจะไม่ได้เจอเพื่อนอีกแล้ว  

 
ทองกวาวมีชื่อสามัญหลายชื่อด้วยกัน ชื่อหนึ่งคือ Flame of The Forest หรือเปลวไฟแห่งป่า เป็นชื่อที่เหมาะสมเสียนี่กระไร เพราะมองไกลๆดูแดงฉานเหมือนต้นไม้มีไฟลุกท่วมอยู่เลย เชียงใหม่มีต้นทองกวาวมากมายอย่างน่าทึ่งและความที่มันเป็นต้นไม้ใหญ่ ประกอบกับภูมิประเทศที่เป็นที่ราบโล่งๆที่โอบล้อมด้วยภูเขา จึงมองเห็นได้จากระยะไกล  เนื่องจากเข้าสู่ปลายฤดูหนาวแล้ว ท้องฟ้าจะขุ่นด้วยหมอกควัน เหมือนเช่นทุกปี การจะถ่ายภาพทองกวาวสีส้มตัวกับผืนฟ้าสีครามนั้น ก็ออกจะยากเอาการอยู่ นอกจากนี้ทองกวาวจะกระจายกันอยู่ บางต้นเห็นสวยๆ แต่ต้องลุยเข้าไปในพงคงจะไม่คุ้ม  ถ้ามีการปลูกเป็นดงแบบนางพญาเสือโคร่งน่าจะสวยไม่แพ้กัน และไม่ต้องปีนขึ้นไปดูถึงบนดอยด้วย  

 
ทองกวาวแต่ละต้นจะออกดอกไม่พร้อมกัน บางต้นแทบไม่เหลือดอกแล้วและฤดูหนาวของมันคงจบ
ลงเท่านี้ ในขณะที่บางต้นยังมีใบดกอยู่และเริ่มมีดอกอ่อนเป็นปุ่มๆตามกิ่งก้าน ผมเองไม่ได้เชี่ยวชาญเรื่องนี้ แต่เห็นว่าทองกวางต้นใหญ่ๆซึ่งก็คงมีอายุมากแล้วล่ะ จะออกดอกแดงเต็มต้นก่อนเพื่อน เสียดายมากที่ต้นไม้ในภาพแรกไม่ค่อยออกดอกแล้ว มิฉะนั้น location นี้ใช้ถ่ายหนังได้เลย  

 
ถึงจะพบต้นไม้ชนิดนี้อยู่ทั่วไป แต่หากจะชมทองกวาวดอกสีแดงต้นใหญ่ๆแบบได้บรรยากาศ ผมแนะนำให้ล่องเรือตามแม่น้ำปิงขึ้นไปทางเหนือ แต่จะด้วยวิธีใดนั้นคงต้องคิดเอาเอง ผมเคยเห็นมีเรือแคนนูให้เช่า แต่พายไปไกลขนาดนั้นคงไม่ไหวเหมือนกัน  ทองกวาวที่ขึ้นริมแม่น้ำต้นจะใหญ่เป็นพิเศษ แต่กว่าจะสูงใหญ่ขนาดนี้ต้องใช้เวลาหลายสิบปี ดังนั้นทองกวาวในบ้านริมน้ำเหล่านี้ คงจะมีอยู่ก่อนตามธรรมชาติแล้ว แต่ความที่มันเป็นไม้มงคล (อะไรมีคำว่าทองเป็นมงคลหมด) เจ้าของบ้านคงยินดีจะอยู่รวมกับเค้า ซึ่งภาพแบบนี้จะพบเห็นได้ทั่วไป

 
ผมขับรถวนดูต้นทองกวาวสวยๆ อยู่หลายวัน ก็พบว่า หากรออีกซักสองสามสัปดาห์น่าจะมีอะไรให้ดูกว่านี้อีกมาก เชียงใหม่ช่วงปลายฤดูหนาวจะเต็มไปด้วยดอกไม้นานาพันธุ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่เป็นไม้ยืนต้น หากได้มีโอกาสมาที่นี่ในยามนี้ และพบว่า ดอกไม้ในสวนเริ่มโรยราไป ลองขับรถชมต้นไม้ข้างทางในยามบ่ายก็เพลิดเพลินดี เพราะต้นไม้บ้านๆแข่งกันออกดอกมากเลยในช่วงนี้

 
ถึงแม้ว่าทองกวาวจะเป็นต้นไม้ที่ชวนให้นึกถึงการจาก แต่มันก็ใช้ได้กับเด็กนักเรียนเท่านั้น มนุษย์เงินเดือนอย่างเราๆ ก็คงต้องก้มหน้าตาทำงาน เงยหน้าขึ้นมาก็เจอแต่คนหน้าเก่าๆทุกวัน ไม่มีเว้นวรรคยาวๆ ไม่มีปิดเทอม บางทีก็เบื่อเหมือนกันนะ :)