March 14, 2008

ตลาดเช้า .. มีชีวิต

แม่ฮ่องสอนเป็นเมืองในโอบกอดของขุนเขา .. เมืองในหมอกที่ต้องดั้นด้นฟันฟ่ากว่าพันโค้งเพื่อให้มาถึงที่นี่ .. ปางมะผ้า เป็นอำเถอหนึ่งในจังหวัดแม่ฮ่องสอนที่สวยงาม .. ยามเช้าอากาศสดชื่นมากเกินบรรยาย และการตื่นนอนกลางเมืองในหุบเขาก็ให้ความรู้สึกที่ดีทีเดียว ฉันจึงไม่ลังเลที่จะตื่นแต่เช้า กล่าวลาที่นอนอุ่น .. ออกมาฟังเสียงไก่ขันยามเช้า ที่ฟังแล้วดังก้องสะท้อนไปทั่วหุบเขา .. ได้บรรยากาศเมืองเล็กในชนบทจริงๆ

ฉันออกมาเดินช้าๆบนถนนที่เลี้ยวโค้ง ที่มีเส้นสายของเส้นแสงยามเช้ามืดที่น่าสนใจ ..ปล่อยกาย ปล่อยใจให้เป็นอิสระสบายๆ .. ให้สายหมอกหนาโอบกอดไปทั้งตัว .. บรรยากาศยามเช้าในปางมะผ้านั้นน่ายล น่าสัมผัสเหลือหลาย .. สูดเอาโอโซนที่มีเหลือเฟือเข้าไปเต็มปอด .. และไม่คิดถึงกรุงเทพเลยสักนิด ..

แวะซื้อของใส่บาตร และน้ำเต้าหู้ที่ร้านแผงลอยใกล้ๆที่พัก .. รอให้หลวงพ่อลงมาจากสำนักสงฆ์ ที่อยู่ใกล้ๆ เพื่อมารับการถวายจตุปัจจัย และเครื่องคาวหวาน จากพวกเรา .. ฉันค่อยๆหยิบข้าวของที่เตรียมไว้ใส่ลงไปในบาตร .. เริ่มวันใหม่อย่างสุขใจ ด้วยการทำบุญ และรับศีลจากหลวงพ่อ ประเดิมเอาฤกษ์ เอาชัยเพื่อความเป็นสิริมงคล ก่อนที่จะดำเนินกิจกรรมอื่นตามหมายกำหนดการประจำวัน ..

ฉันเดินทอดน่อง เอื่อยๆ เรื่อยๆ มาตามถนนที่ทอดยาว ..          ฟ้าเริ่มสาง .. สายหมอกขาวอาบไล้ทิวสนและต้นไม้ให้เห็นในสายตา .. จนเกือบจะเรียกได้ว่าเป็นความงามที่สมบูรณ์แบบทีเดียว .. แต่พระอาทิตย์ก็ยังขี้อาย คอยหลบอยู่หลังเขา ไม่เยี่ยมหน้าออกมาทักทายอยู่นั่นเอง .. เมื่อก้าวเท้าเข้าเขตตลาดเช้าที่อยู่ห่างไปจากที่พักไม่มากนัก .. พึ่งจะสังเกตุว่า วันนี้ตลาดดูคึกคักด้วยผู้คนที่แต่งตัวหลากสีสัน บ่งบอกสถานะชนเผ่า ..

 ค่ะ .. วันนี้เป็นกาดอังคาร เป็นวันตลาดนัดชนเผ่าของปางมะผ้า ที่เต็มไปด้วยสีสันของบรรยากาศการซื้อ ขาย อันเป็นเสน่ห์เฉพาะตัวของตลาดแห่งนี้ .. ว่ากันว่า .. หากมาที่ปางมะผ้าแล้ว ไม่ได้ไปตลาดเช้า ก็เหมือนกินเหล้าที่ไม่มีกับแกล้ม

วันอังคารของทุกสัปดาห์ พี่น้องชาวเขา และไทยใหญ่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งพ่ออุ๊ย แม่อุ๊ย จะใส่ชุดพื้นเมือง หรือชุดชนเผ่า จะลงมาจากดอย เพื่อนำผลิตภัณฑ์ .. ซึ่งส่วนใหญ่เป็นพืช ผัก ผลไม้ เก็บสดๆจากไร่ .. มาวางขายกันที่ตลาดในเมือง .. และเป็นวันที่พวกพี่น้องชนเผ่ามาจับจ่ายเครื่องอุปโภค บริโภค รวมถึงข้าวของที่จำเป็นต้องใช้ตลอดสัปดาห์

กาดอังคารมีแผงลอยขายของ แต่ที่น่าสนใจคือการวางขายของตามพื้นดินตามลานกว้างและตามทางเดิน ผู้คนพลุกพล่าน แม่ค้าใช้ผ้าพลาสติกปูพิ้นและวางของขายบนนั้น ของบางอย่างเช่น หน่อไม้ มัน วางกับพื้น ซึ่งตลาดแบบนี้ไม่ใช่ของแปลกสำหรับฉัน เพราะแม้แต่ที่บ้านเกิดในภาคอิสาน ตามอำเภอต่างๆหรือแม้แต่ตลาดสดในตัวจังหวัดเอง ก็มีตลาดในสภาพเดียวกันให้เห็นอยู่ทุกที่

ในเรื่องของสินค้า .. ที่กาดอังคารเต็มไปด้วยของแปลกหูแปลกตาสำหรับฉัน แต่เชื่อว่าเป็นของปกติชินตาสำหรับชาวบางมะผ้า .. ให้ชิม ช๊อป กันเพียบไปหมด ทั้งอาหารการกิน ทั้งที่กินได้ทันทีและของสด แห้ง หมัก ที่ต้องเอาไปปรุงแต่งอีก

สังเกตุผักสด ที่เป็นผักพื้นบ้าน ที่สดจริงๆ และราคาถูกมาก .. มะเขือเทศสดจากไร่ราคาแค่กิโลละ 10 บาท .. ทำให้คิดถึงตอนที่ไปเดินตลาดในกรุงเทพ ที่ต้องควักกระเป๋าจ่ายมะเขือเทศแบบเดียวกัน ในราคาประมาณ 3 เท่าของราคาที่ซื้อ-ขายกันที่นี่

ดอกอะไรสักอย่าง .. วางขายเป็นกองๆ .. แม่ค้าเธอบอกว่า ใช้ทำแกงที่เหมือนแกงอ่อมของชาวอิสาณ .. คงเป็นอาหารที่ทานเมื่อคืน

ถั่วเน่า .. ใช่ค่ะนี่ก็คือถั่วเน่า .. ถั่วที่เป็นของกินหลักคู่ปากท้องชาวแม่ฮ่องสอน ที่ทำจากถั่วเหลืองต้มเปื่อย หมักทิ้งไว้ราว 2 คืน สีออกคล้ำนิดๆ ผู้คนนิยมใช้ถั่วเน่ามาปรุงร่วมกับอาหารหลายๆอย่าง ทั้งผัด แกง ยำ ตำน้ำพริก .. ถั่วเน่าจึงเปรียบได้กับปลาร้าของชาวอิสาณ .. ชื่อไม่ค่อยเพราะ แต่ใช้ทำกับข้าวแล้วอร่อยมากค่ะ .. และถั่วเน่าที่ทำเป็นแผ่นตากแห้งสีออกเทาๆดำๆ ขนาดประมาณแผ่นซีดี เรียกกันว่า “ถั่วเน่าแข็บ” แต่ใครๆเรียกกันง่ายๆว่าแผ่นซึดี

อาหารสำเร็จรูป .. หน้าตาแปลกๆ .. มีให้เลือกหลายอย่าง ปรุงกันสดๆเดี๋ยวนั้นให้เห็นกันจะๆ ราคาก็ถุกแสนถูก น่าซื้อหามาทดลองชิมทั้งนั้น ..

ทั้งก๋วยจั๊บที่เส้นทำด้วยถั่วเหลือง ที่มีเต้าหู้ถั่วเหลืองทอดกรอบเป็นท้อปปิ้ง .. น่ากินเชียวค่ะ .. อดใจไม่ไหว เลยขอสาวชาวเขาชิม .. อร่อย และไม่เปลืองตังค์ 5555+

นี่ก็ดูเหมือนจะเป็นก๋วยเตี๋ยวประเภทหนึ่งค่ะ .. ไม่ใช่อร่อยเฉพาะชาวเขา .. ชาวเราทานแล้วต้องยกนิ้วให้ว่าอร่อยเช่นกันค่ะ ..

ชุดอาหารคาว ชื่อแปลกหู .. ชุดอาหารอุ๊บค่ะ เป็นอาหารไทยใหญ่น้ำแกงขลุกขลิก เคี่ยวจนงวด มีทั้ง ไก่อุ๊บ หมูอุ๊บ ปลาอุ๊บ .. เมื่อแม่ค้าท่าทางใจดีคะยั้นคะยอให้ชิม พร้อมกับโฆษณาว่ารสดีเด็ดจริงๆ ยิ่งกินกับข้าวเหนียวร้อนๆ รสชาดเป็นอันว่าสุดยอดจริงๆ .. ฉันกล่าวขอบคุณ ส่ายหน้า แล้วบอกว่า .. คุณยายขา วันนี้ไม่อุ๊บค่ะ J

นี่เป็นแค่ตัวอย่างเบาะๆของชื่ออาหารคาวแปลกๆหู แม่ค้าใจดียังช่วยอธิบายถึงวิธีปรุงให้ฟัง ซึ่งนอกจากนี้แล้วยังมีอาหารคาวอีกเพียบ อย่างเช่น ข้าวส้มแกงฮังเล ผักกาดจอเจ็ม น้ำพริกโข้ ตำหมากหนุน (ตำขนุน) มะม่วงสนาบ (ยำมะม่วง) และ ฯลฯ

สิ่งที่ฉันชอบเป็นพิเศษในกาดอังคารของปางมะผ้าก็คือ สีสันของเสื้อผ้าและรอยยิ้มที่เป็นมิตรของผู้คนในตลาด .. เด็กน้อยที่อยู่ในเป้สะพายหลังของผู้เป็นแม่ ยาย หรือปู่ .. เพื่อความอบอุ่นของเด็กและสะดวกสบายในการเคลื่อนไหวของผู้ใหญ่ .. เด็กของปางมะผ้าหน้าตาน่ารักมากๆค่ะ .. จนทำให้ต้องกดชัตเตอร์กล้องมือเป็นระวิงเพื่อเก็บความใสๆ น่ารักๆ ของเด็กๆ.. เก็บความทรงจำสีสดให้ไหลช้าๆผ่านเลนซ์กล้อง และเมื่อไหร่ความทรงจำกลายเป็นสีจางๆ ด้วยกงล้อของเวลาที่ผ่านไป จะได้นำกลับมาชื่นชมได้อีก ..

ผมสีทอง ตาสีอ่อน และขนตางอนเช้ง .. สะดุดตา สะดุดใจ กับเด็กคนนี้มากค่ะ .. เข้าไปคุยแล้วได้ความว่า แม่ของเด็กเป็นชนเผ่าลีซอ ส่วนพ่อเป็นฝรั่งค่ะ .. วันนี้เจ้าหนูลงมาจากดอยพร้อมยาย .. ดูแล้วขัดหูขัดตาพิกล เหมือนเด็กคนนี้อยู่ผิดที่ ผิดทาง .. เออหนอ ลีซอฟีเวอร์แพร่เหมือนเชื้อรา จากปายมาถึงปางมะผ้าแล้วหรือนี่ ..

นี่คือเสน่ห์ของตลาดเช้าที่ปางมะผ้า ที่ยังเย้ายวน เปี่ยมเสน่ห์แห่งบรรยากาศการซื้อ-ขาย อันเป็นเอกลักษณ์อยู่ไม่สร่างซา แต่ที่ดูเหมือนจะลดดีกรีของเสน่ห์ลงไปบ้างเห็นจะเป็นภาขนะบรรจุอาหาร ที่เห็นใช้ถุงพลาสติกกันเกร่อ .. มีไม่มากรายที่ยังคงใช้ใบตองใบกล้วย หรือใบตองตึง แบบดั้งเดิม ในการห่ออาหาร หรือขนม ดังเช่นวันวาน

เมื่อเป็นเด็ก ฉันมีหน้าที่ต้องช่วยแม่ขายของที่ตลาด .. กลิ่นของตลาดและผู้คนในตลาดจึงติดอยู่ที่ปลายจมูกเสมอมา .. และเมื่อมีโอกาสไปเยือนที่ไหนก็ตาม ทั้งในประเทศหรือต่างประเทศ .. ฉันไม่เคยละเว้น หรือลังเล ที่จะไปเยือนตลาดสด .. เพื่อซึมซับวิถีชีวิตของชุมชน

หากถามฉันว่า เสน่ห์ของตลาดแบกะดินอย่างนี้อยู่ที่ไหน .. ฉันคงจะบอกอย่างไม่ลังเลว่า .. เสน่ห์ของตลาดชุมชนอยู่ที่รอยยิ้มของผู้คน ที่ดูเหมือนจะรู้จักกันไปหมด .. เสียงทักทาย .. ไปไหนมา สบายดีเหรอ .. พรุ่งนี้วันพระจะไปทำบุญกันที่วัดกันไม๊ .. ลูกชายจะบวช อย่าลืมไปช่วยงานนะ .. เสียงบ่น .. เสียงต่อรองราคา และบรรยากาศการซื้อขายที่ซื่อๆ ตรงไป ตรงมา ไม่เสแสร้ง

นี่คือเสน่ห์ .. ที่คุณไม่สามารถจะหาได้ในซุปเปอร์มาร์เก็ต หรือห้างสรรพสินค้าของเมืองใหญ่ .. ที่อาจจะสะอาด เพรียบพร้อมกว่า .. แต่ผู้คนไม่รู้จักกัน และรีบเร่งจนแทบจะโยนถุงบรรจุสินค้าใส่หน้าคุณ ..

Note : บทความในซีรี่ย์ .. ท่องถิ่นผีแมน แดนร้อยถ้ำ ย่ำเฮือนพี่น้องชนเผ่า .. จะมีออกมาเรื่อยๆ โปรดติดตามนะคะ .. ขอบคุณภาพและข้อมูลบางส่วนจาก Internet  อาจารย์อิ๋วและบทความของนักโบราณคดีและนักมานุษยวิทยาหลายท่าน