March 28, 2008

บ้านแม่ละนา .. จ๊าดไต .. ในความทรงจำ (3)

การรำไตของชาวไตในหมู่บ้านบ้านแม่ละนานั้น เป็นองค์ประกอบที่สำคัญของการแสดงจ๊าดไต ส่วนใหญ่ผู้แสดงมักเป็นผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย ท่วงท่าในการรำมีความพร้อมเพรียงและงดงาม แสดงได้ทั้งบนเวทีและกลางแจ้ง .. การแสดงที่เราเฝ้าดูประกอบด้วย

รำนก รำโต .. ซึ่งเป็นการรำถวายพระสัมมาสัมพุมทธเจ้า เมื่อครั้งที่พระองค์ไปจำพรรษาในป่าหิมพานต์เมื่อครั้งที่สัตว์ยังพูดภาษาคนได้ ครั้นเมื่อพระพุทธเจ้าได้สั่งสอนธรรมให้กับพระสงฆ์สามเณรที่ติดตามพระพุทธเจ้าจำนวน 105 รูป ในป่าหิมพานต์ หรือในภาษาไทยใหญ่เรียกว่า “ใน๋เถื่อนใน่แฮ่มะบุนตะ” และพระพุทธเจ้าเข้าไปในป่าลึก หรือในภาษาไทยใหญ่เรียก “ใน๋เถื่อนโหล่งสี่ละเก้าก๋ำ” นั้นจะมีสัตว์ทุกอย่างทุกประเภทรวมกันที่หน้าลานที่พักจำพรรษาของพระพุทธเจ้าและพระสงฆ์สามเณร คนไทยใหญ่จึงคิดการฟ้อนดังกล่าวขึ้นเพื่อถ่ายทอดพุทธตำนานดังกล่าว .. อนึ่ง ในอดีตจะมีการละเล่นนกและโต เฉพาะในงานบุญวันเพ็ญเดือนสิบเอ็ดเท่านั้น เป็นการฉลองในวันที่พระพุทธเจ้าประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพาน

การแสดงในชุดต่อๆมา .. มักจะเกี่ยวเนื่องกับวิถีการดำเนินชีวิตในชุมชน เช่น การไถหว่าน ดำนา เกี่ยวข่าว เก็บข้าวเข้ายุ้งฉาง เป็นต้น

ภาพประกอบต่อไปนี้เป็นการแสดง “จ๊าดไต” ที่หอประชุมของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรฯ เมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2551 ที่ผ่านมา

การแสดง “เหง่าปีนไต” .. ขึ้นใหญ่ใหม่สูง

การแสดง “หญิงจายก้าลายหมอ” .. หญิงชายรำเก่ง

การแสดง “เสียงก๋องมองแวง” .. ความสนุกสนานในการเล่นดนตรี

การแสดง “ความล่องฮัก” .. รำคู่

การแสดง “สวนอู่เหยิน” .. สวนใหญ่ในเมืองหลวง

การแสดงรำดาบคู่

การแสดง ก๋าก๋องก้นยาว

การแสดง ก๋าก๋องมองเซิง

เพลงประกอบดนตรี “อ่องหย่าอ่องจอง” .. สำเร็จลุล่วงไปแล้วในการแสดงคืนนี้

ก่อนการแสดงจะเลิกลา .. แม่ครูลิเก ได้แรงยุจากพ่อครูให้ขึ้นมาร้องเพลงไทยใหญ่ให้พวกเราฟัง .. แม่ครูร้องเป็นภาษาไทยใหญ่ ที่เรียกว่า “เฮ้ดกวม” ซึ่งเป็นศิลปะการขับร้องบทกวี คำร้องเป็นภาษาไต เนื้อความสรุปว่า มีความปลาบปลื้มมากที่คณะบุคคลจากกรุงเทพ มาเยี่ยมเยือน และอวยพรให้การเดินทางปลอดภัย .. เธอบอกว่าอยากจะร้องให้ฟังเยอะๆ แต่เธอนึกเนื้อความของเพลงไม่ทันค่ะ J

ก่อนที่เราจะลาจาก .. อาจารย์อิ๋วกล่าวขอบคุณพ่อครูลิเก แม่ครู และผู้นำชุมชน และทุกคนที่มาต้อนรับ ทำอาหารอร่อยๆให้ทาน และยังมีลิเกที่สวยงาม น่าสนใจให้ดู ..

วันนี้เป็นวันสุดท้ายที่ต้องปีนเขา เข้าถ้ำ .. ฉันดีใจที่พวกเราทุกคนร่วมกันสร้างประสบการณ์ที่น่าประทับใจร่วมกัน .. ผ่านทริปโหด มันส์ ฮาด้วยความราบรื่น โดยไม่มีใครบาดเจ็บ .. อบอุ่นด้วยมิตรภาพที่เบ่งบาน สร้างความรู้สึกคุ้นเคยในหัวใจ .. และคงเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่จะประทับอยู่ในส่วนลึกของหัวใจตราบนานเท่านาน ..

นั่งมองพระจันทร์เต็มดวงในคืนวันเพ็ญของปางมะผ้ามาในรถ .. ฉันคงไม่อุปทานไปเอง .. รู้สึกในหัวใจว่า เป็นพระจันทร์แสนสวย เป็นพระจันทร์คนละดวงกับที่เห็นในเมืองใหญ่ .. พระจันทร์เปลี่ยนไป หรือแค่ใจเราเปลี่ยนแปลง ?

Note : บทความในซีรี่ย์ .. ท่องถิ่นผีแมน แดนร้อยถ้ำ ย่ำเฮือนพี่น้องชนเผ่า .. สำหรับในส่วนของพื้นที่ปางมะผ้า ได้มาถึงตอนจบของการเล่าเรื่องแล้วนะคะ ..  ขอบคุณภาพและข้อมูลบางส่วนจาก Internet  อาจารย์อิ๋วและบทความของนักโบราณคดีและนักมานุษยวิทยาหลายท่าน

สำหรับเรื่องราวของคนไตและประเพณีการละเล่น ต้องขอบคุณภาพประกอบจากการแสดง และบทความบางส่วนจากเอกสารประกอบการแสดงทางวัฒนธรรมครั้งที่ 37 “จ๊าดไต” ณ หอประชุมศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรฯ เมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2551

ในทริปเดียวกันนี้ .. ได้กลับไปที่ปาย อีกครั้ง .. แล้วจะกลับมาเล่าเรื่องที่ปายให้ฟังหลังจากกลับจากเกาะกูดแล้วนะคะ