July 11, 2008

เสน่ห์กรุงเทพ … วัดราชบพิตร .. นอกเป็นไทย ในเป็นฝรั่ง (1)

ในวันที่แสงแดดจ้ากลางฤดูร้อน ฉันมุ่งหน้าออกจากบ้าน ใช้บริการของเรือด่วนเจ้าพระยามุ่งหน้าสู่บริเวณเกาะรัตนโกสินทร์ … ในยามที่น้ำมันราคาแพงเช่นนี้ บริการขนส่งสาธารณะดูจะเป็นทางเลือกที่เข้าท่าทีเดียว การเดินทางโดยทางน้ำก็เป็นตัวเลือกที่ฉันนิยมชมชอบ ด้วยการที่ไม่ต้องไปติดหนึบอยู่ท่ามกลางการจราจรที่ติดขัดไปทั่งกรุง อีกทั้งตลอดระยะเวลาของการเดินทางก็มีวิวทิวทัศน์สวยแปลกตาผ่านเข้ามาให้ชมไม่ขาดสาย และที่ดีที่สุดก็คือมีสายลมเย็นโชยผ่าน ทำให้การเดินทางรื่นรมย์ขึ้นอีกอักโข จนถึงจุดหมายปลายทาง

เดินเลียบเลาะริมรั้วสวนสราญรมย์ ระหว่างถนนอัษฏางค์และถนนเฟื่องนคร ก็จะเห็นพระอารามเบญจรงค์ตั้งตระหง่านอยู่

วัดราชบพิตร หรือวัดราชบพิตรสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรวิหาร เป็นวัดที่รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯให้สร้างขึ้นเป็นวัดแรก หลังจากเสด็จขึ้นครองราชย์ได้ 1 ปี เพื่อให้เป็นวัดประจำรัชกาลตามโบราณราชประเพณี เป็นวัดธรรมยุกติกนิกาย ครั้นถึงรัชกาลที่ 6 ทรงคำนึงถึงว่า วัดเป็นศาสนสถานที่มีการสร้างขึ้นมากแล้ว จึงทรงโปรดเกล้าฯให้สร้างโรงเรียนวชิราวุธเป็นสถานศึกษาของกุลบุตร แทนการสร้างวัด ด้วยแนวทางพระราชดำรินี้ รัชกาลที่ 7 ก็มิได้ทรงสร้างวัด หากทรงรับพระราชภาระทำนุบำรุงปฏิสังขรณ์พระอารามนี้แทนการสร้างวัดประจำรัชกาล

นอกจากนี้วัดราชบพิตร ยังเป็นที่ประทับของสมเด็จพระสังฆราชเจ้าและสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 11 และองค์ที่ 18 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และยังเคยเป็นที่ประทับของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมารพระองค์แรก เมื่อทรงผนวชเป็ยสามเณร

ภายในวัดแบ่งออกเป็น 3 ส่วน คือ เขตพุทธาวาส เขตสังฆาวาส และเขตสุสานหลวง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเป็นวัดประจำรัชกาล เมื่อ พ.ศ. 2412 โดยสร้างเลียนแบบ 2 วัดคือ วัดพระปฐมเจดีย์ กับ วัดราชประดิษฐ์สถิตมหาสีมาราม ซึ่งเป็นวัดประจำรัชกาลที่ 4 แล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2413 แล้วมีการนิมนต์พระสงฆ์จากวัดโสมนัสวรวิหารมาจำพรรษาอยู่ พร้อมอัญเชิญพระพุทธนิรันตรายมาประดิษฐานไว้ในพระอุโบสถ

วัดนี้สร้างตามโบราณราชประเพณี อย่างวัดราชประดิษฐ์ มีพระมหาเจดีย์เป็นหลัก ห้อมล้อมด้วยระเบียงบริวารทิศสองวิหาร เหนือ – ใต้ แบบวัดพระปฐมเจดีย์ คือพระอุโบสถกับพระวิหารวางแนวทิศตรงข้าม ด้านข้างจะมีทางเข้าไปรอบๆพระเจดีย์ นับเป็นพระอารามหลวงสุดท้ายที่พระมหากษัตริย์ทรงสร้างตามโบราณราชประเพณี ที่มีการสร้างวัดประจำรัชกาล

พระมหาเจดีย์ เป็นแบบทรงกลมตั้งอยู่บนฐานทักษิณ ประดับกระเบื้องเคลือบเบญจรงค์อัดพิมพ์นูนทั้งองค์ ฐานทักษิณเจาะเป็นซุ้ม 16 ซุ้ม ประดิษฐานพระพุทธรูปปางต่างๆ 14 ซุ้ม และพระรูปหล่อสมเด็จพระสังฆราชเจ้า และสมเด็จพระสังฆราช ในด้านทิศตะวันตกและทิศตะวันออก อีก 2 ซุ้ม เป็นประตูเข้าออกภายในพระเจดีย์

ภายในพระเจดีย์มีชุกชี ประดิษฐานพระพุทธรูปศิลาปางนาคปรกอยู่ เป็นศิลปะแบบลพบุรี เล่ากันว่า มีการขุดพบใต้ต้นตะเคียนริมคลองหลอด ซึ่งเชื่อกันว่าคนที่อยากมีลูกมาขอพรก็จะมีลูกสมใจ

ภายในพระเจดีย์ยังมีทางขึ้นไปบนฐานเจดีย์ได้ ในอดีตสามารถมองเห็นภูเขาทองได้ด้วย ชั้นประทักษิณทำเป็นพนัก  ระเบียงโปร่ง ยอดปลีเป็นลูกแก้วกลม ครอบพระกรัณฑ์และผอบที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ

ส่วนสาเหตุที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯพระราชทานนามว่า วัดราชบพิตรสถิตมหาสีมาราม หมายถึงวัดที่พระมหากษัตริย์ทรงสร้าง และมีมหาสีมาอันเป็นเสาศิลาจำหลักยอดเป็นรูปเสมาธรรมจักร 8 เสา ตั้งเป็นสีมาที่กำแพงทั้ง 8 ทิศ ทำให้เสมาของวัดนี้พิเศษไม่เหมือนที่วัดอื่น

“ราชบพิตร” … หมายถึง พระอารามที่พระเจ้าแผ่นดินสร้าง … “สถิตมหาสีมาราม” หมายถึงพระอารามที่มีมหาเสมา หรือเสมาใหญ่

ที่น่าสนใจอีกอย่างคือ ทั้งพระอุโบสถ วิหาร และเจดีย์ ระเบียงแก้ว ล้วนตกแต่งด้วยลายกระเบื้องเคลือบเบญจรงค์ทั้งสิ้น ทุกแผ่นเขียนด้วยมือ และออกแบบรูปทรงกระเบื้องขนาดต่างๆอย่างลงตัว ไม่ว่าจะเป็นเจดีย์ ระเบียง พระอุโบสถ และจากการที่มีศิลปกรรมกระเบื้องเคลือบเบญจรงค์ที่งามวิจิตรเป็นเอกลักษณ์แห่งเดียวในประเทศไทยนี่เอง จึงได้รับการขนานนามว่า “พระอารามเครื่องเบญจรงค์”

จุดเด่นของวัดราชบพิตรอยู่ที่โครงสร้างของพระอุโบสถที่สูงโปร่ง การจัดวางผังที่ลงตัว ใครที่เคยไปที่วัดนี้คงยอมรับว่าเป็นพระอุโบสถที่สวยทั้งภายนอกและภายใน ขณะที่ภายนอกใช้ศิลปะไทยประดับกระเบื้องเคลือบที่งามวิจิตรแห่งเดียวในประเทศไทย

 ภายในตกแต่งเป็นแบบฝรั่ง ซึ่งเป็นมนต์เสน่ห์ของความลงตัวระหว่างตะวันตก และตะวันออก … สะท้อนจุดเปลี่ยนของไทย ที่เริ่มเข้าสู่ยุคสมัยใหม่ และการรับเอาศิลปะตะวันตกเข้ามาแสดงให้เห็นผ่านเพดานโบสถ์ที่มีลักษณะสถาปัตยกรรมแบบโกธิคของยุโรป

ผนังด้านในเมื่อปี 2472 ได้มีการบูรณปฏิสังขรณ์ ได้ลบภาพพระพุทธประวัติออก และทำเป็นลายดอกไม้ร่วงสีทองบนพื้นสีฟ้าน้ำเงินแทน

รายละเอียดของสถาปัตยกรรมของวัด ยังชวนตื่นตา ตื่นใจ จากการผสานทั้งศิลปะทั้งตะวันออกและตะวันตก อาทิ บานประตูและหน้าต่างพระอุโบสถ ภายในปิดทองลายรดน้ำพุ่มข้างบิณฑ์ ภายนอกมีลายพิเศษสวยงาม มีนัยยะทางประวัติศาสตร์ นั่นคือ ลวดลายจำลองมาจากเครื่องราชอิสริยาภรณ์ 5 แบบ เรียงลำดับขั้นสูงต่ำ จากบนลงล่าง 5 ตระกุล ซึ่งการพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้เริ่มมีขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 บานประตูนี้ได้รับยกย่องว่าเป็นศิลปะชิ้นสำคัญของกรุงรัตนโกสินทร์

พระประธาน ภายในพระอุโบสถ ประดิษฐานบนฐานชุกชีหินอ่อนจากประเทศอิตาลี มีพระนามว่า “พระพุทธอังคีรส” แปลว่ามีรัศมีแผ่ซ่านออกมาจากพระวรกาย หล่อขึ้นมาในสมัยรัชกาลที่ 4 กะไหล่ทองคำเนื้อแปด หนัก 180 บาท เป็นทองที่แต่งพระองค์รัชกาลที่ 5 เมื่อครั้งยังทรงพระเยาว์ ฐานบัลลังก์ทองเนื้อหก หนัก 48 บาท

รองรับเหนือพระพุทธอังคีรส มีนพปฎลมหาเศวตฉัตรกั้น เดิมเป็นเศวตฉัตรกั้นเหนือพระโกศพระบรมศพรัชกาลที่ 5

ภายใต้ฐานบัลลังก์กะไหล่ทองบรรจุพระบรมอัฐิและพระอัฐิ 6 พระองค์คือ รัชกาลที่ 2 รัชกาลที่ 3 รัชกาลที่ 4 รัชกาลที่ 5 สมเด็จพระศรีสุลาลัยพระบรมราชชนนีในรัชกาลที่ 3 และพระบรมอัยยิกาเธอสมเด็จกรมพระยาสุดารัตนราชประยูร พระธิดาในรัชกาลที่ 3 (พระอภิบาลรัชกาลที่ 5 เมื่อทรงพระเยาว์)

พระพุทธนิรันตราย ประดิษฐานบนฐานชุกชีเบญจาหน้าพระพุทธอังคีรส ฐานชุกชีเบญจาซีกเล็กนี้เคยเป็นฐานประกอบแท่นที่ทรงพระโกศพระศพ สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้ากรรณาภรณ์เพชรรัตน์ เป็นพระพุทธรูปปางสมาธิเพชร มีเรือนแก้วเป็นพุ่มมหาโพธิ์ ยอดพระมหามงกุฎมีอักษรขอมจารึกพระนามแสดงพระพุทธคุณบนกลีบบัว ด้านหน้า 9 ด้านหลัง 9 ที่ฐานล่างสุดมีที่รองรับน้ำสรงพระ มีท่อทำเป็นรูปศีรษะโต หมายความว่า โคตมโคตร รัชกาลที่ 4 มีพระราชดำริพระราชทานแก่วัดในในคณะธรรมยุกติกนิกาย

รูปแบบการตกแต่งภายใน ซึ่งเห็นได้ชัดว่ามีอิทธิพลของวัฒนธรรมทางโลกตะวันตกอยู่มาก

ราชสักการะ ในการเสด็จพระราชด้ำนินกลับจากยุโรป ร.ศ. 126 และที่ประทับสมเด็จพระสังฆราชเจ้า