การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พระเอกคือการแสวงหาความร่วมมือจากคู่ความ

          สำนักงานศาลยุติธรรมได้จัดตั้งศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทขึ้นในศาลยุติธรรมทุกศาลชั้นต้นทั่วประเทศ เพื่อช่วยไกล่ข้อพิพาทในคดีแพ่งและในคดีอาญาเฉพาะความผิดอันยอมความได้ นับเป็นก้าวใหม่ที่ช่วยร่นระยะเวลาในการปิดคดี ลดค่าใช้จ่ายของคู่ความ 

           ส่วนศาล ท่านจะได้มีเวลาเหลือไว้พิจารณาคดีอื่นๆที่ยังคงค้างคาให้เสร็จสิ้นไปโดยรวดเร็ว

               คงไม่มีคู่ความฝ่ายใดชอบความเหนื่อยยาก ยอมเสียสละเวลาเงินทอง และอยากเพิ่มความเครียดให้รุมเร้าอยู่ในอก และคงไม่มีคู่ความฝ่ายใดที่ชอบท้าทายกับความเสี่ยงที่จะไปเผชิญกับความไม่แน่นอนว่าจะแพ้หรือชนะคดี นอกเสียจากไม่มีทางเลือกใดจริงๆ

               หลักการสำคัญของศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาท คือการ “เชื้อเชิญ” คู่ความที่มีข้อพิพาทอยู่ในศาลมาจับเข่าพูดคุยปรึกษาหารือกัน หาทางออกให้กันและกัน โดยเสนอทางเลือกที่ดีกว่า ภายใต้คำขวัญที่กล่าวว่า “ไม่มีผู้แพ้ ไม่มีผู้ชนะ ไม่มีผู้สูญเสีย มีแต่ได้ด้วยกันทุกฝ่าย” หากทำได้เช่นนี้แล้ว รับประกันได้เลยว่า การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีนั้นๆจะสำเร็จบรรลุเป้าหมาย สามารถทำสัญญาประนีประนอมยอมความกันได้ ในที่สุด

               หากคู่ความตกลงกันได้ โดยยอมผ่อนหนักผ่อนเบาให้แก่กัน ยอมทำสัญญาประนีประนอมยอมความ ศาลเพียงแต่ตรวจดูสัญญาประนีประนอมยอมความว่า เป็นสัญญาประนีประนอมยอมความที่ไม่ขัดต่อกฎหมายและศีลธรรมอันดีของประชาชนแล้วศาลจะพิพากษาไปตามสัญญาประนีประนอมยอมความและออกคำบังคับให้คู่ความปฏิบัติตาม

               ฉะนั้น นอกจากคู่ความจะตกลงกันได้แล้ว ศาลต้องตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายและต้องเป็นสัญญาที่ไม่ขัดต่อศีลธรรมอันดีของประชาชนด้วย หาไม่แล้ว ศาลจะไม่ยอมพิพากษาและออกคำบังคับให้ ทำให้การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทไร้ผลไปโดยปริยาย

               ศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาท มีนิติกรของสำนักงานศาลยุติธรรมคอยให้ความช่วยเหลือ ส่วนคณะผู้ไกล่เกลี่ยมาจากบุคคลภายนอกที่อาสาเข้ามารับใช้สังคมโดยไม่มีค่าตอบแทน ซึ่งมาจากหลากหลายสาขาอาชีพ อาจจะมีประสบการณ์ที่แตกต่างกันไปบ้าง ทุกท่านที่อาสามารับใช้เช่นนี้ควรได้รับการยกย่องสรรเสริญเป็นอย่างยิ่ง

               เท่าที่ผู้เขียนเข้าร่วมไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีในฐานะทนายความของคู่ความแต่ละฝ่ายนั้น การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทจะประสบผลสำเร็จเป็นที่พอใจของคู่ความหรือไม่นั้น นอกจากจะมีองค์ประกอบอื่นๆที่เอื้ออำนวยไปในทางที่ดีแล้ว ความรู้ความสามารถ ประสบการณ์ที่ดี ทัศนคติในทางบวกของผู้ไกล่เกลี่ยที่มีต่อคู่ความและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในคดี  ความเชี่ยวชาญในการนำเสนอและการแก้ไขปัญหาของคณะผู้ไกล่เกลี่ย รวมถึงความน่าเชื่อถือในความประพฤติส่วนตัว และภูมิหลังของผู้ไกล่เกลี่ยมีความสำคัญเป็นอย่างมากในผลสำเร็จของการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท

              ศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทของทุกสำนักงานศาลยุติธรรมทั่วประเทศ ควรตระหนักในภาระหน้าที่หลักเป็นสำคัญ นั่นคือ “การอำนวยความยุติธรรม”ให้กับผู้มีอรรถคดี ฉะนั้นการรับสมัครและคัดเลือกอาสาสมัครผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาท อย่าได้หวังผลในเชิงปริมาณ ต้องขัดเกลา กลั่นกรอง เอาผู้ที่มีความเหมาะสมทั้งในด้านวิชาการ ความรู้ความสามารถ สติปัญญา วุฒิภาวะทางอารมณ์ ตลอดจนความประพฤติส่วนตัวของผู้ไกล่เกลี่ยประกอบด้วย มิใช่เห็นว่าเป็นเพียงผู้มีชื่อเสียง ประสพความสำเร็จในการทำมาหากิน เป็นที่รู้จักของสังคม แล้วจะทำหน้าที่เป็นผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทที่ดีได้

               โปรดอย่าลืมว่า ความน่าเชื่อถือในวิถีชีวิต เกียรติประวัติและภูมิหลังของผู้ทำหน้าที่ไกล่เกลี่ยข้อพิพาท คือสิ่งแรกที่คู่ความมักรับรู้และตรวจสอบได้ อย่าลืมว่าระบบไกล่เกลี่ยข้อพิพาทเป็นระบบที่คู่ความทั้งสองฝ่ายต้อง“สมัครใจ” เดินเข้ามาในห้องไกล่เกลี่ย หากคู่ความมาเผชิญหน้ากับผู้ไกล่เกลี่ยที่มีเบื้องหน้าเบื้องหลังที่ไม่น่าไว้วางใจเสียแล้ว ก็ยากนักที่การไกล่เกลี่ยในคดีนั้นจะบรรลุผล

               หากท่านเป็นคู่ความในคดี เมื่อตัดสินใจเดินเข้าไปในห้องไกล่เกลี่ย แล้วต้องพบกับผู้ไกล่เกลี่ยที่ไม่น่าประทับใจ ตรวจพบความประพฤติส่วนตัวที่ไม่พึงประสงค์ มีประวัติหรือภูมิหลังที่ไม่น่าไว้วางใจ ท่านจะทำอย่างไร?

                 ส่วนผู้เขียน ในฐานะทนายความ ควรแจ้งให้ลูกความทราบว่า เขามีสิทธิโค้งคำนับงามๆหนึ่งครั้ง แล้วเดินออกจากห้องไกล่เกลี่ยไป.

ธัญศักดิ์  ณ นคร

Thanyasak_thailand@thaimail.com

(ตีพิมพ์ใน “มติชนรายวัน”วันศุกร์ที่ 27 พฤษภาคม 2548)