ข้าวสารมาจากไหน ?

ข้าวมาจากไหน ? มีคำตอบอยู่ในคำบอกเล่าหลายสำนวน เช่น เรื่อง แถน เรื่องควาย และเรื่องหมา ฯลฯ ล้วนให้กำเนิดพันธุ์ข้าว

            แต่คนบางกลุ่มเชื่อว่าคางคกต่างหากเอาพันธุ์ข้าวปลูกจากฟากฟ้าลงมาให้มนุษย์ปลูกกิน มีคำบอกเล่าของตระกูลไทย-ลาว ละแวกสองฝั่งโขงเรื่องพญาคันคาก (คางคก) ดังต่อไปนี้

            พญาเอกราชมีมเหสีนามว่าสีดา ครองเมืองอินทปัตถ์ในชมพูทวีป ต่อมาพระโพธิสัตว์กำเนิดในครรภ์นางสีดา แล้วคลอดออกมาเป็นคันคาก

            เมื่อท้าวคันคากโตเป็นหนุ่มก็อยากมีเมีย แต่บิดาไม่เห็นด้วย เพราะลูกเป็นสัตว์จะแต่งงานกับคนย่อมไม่สมควร ชาวบ้านชาวเมืองจะดูหมิ่นดูแคลนท้าวคันคากจึงอ้อนวอนขอให้พระอินทร์ช่วย โดยอ้างบุญกุศลที่เคยกระทำมา พระอินทร์ก็ลงมาเนรมิตปราสาทแก้วไว้กลางเมือง แล้วนำนางแก้วมาจากอุตรกุรุทวีปไว้ที่ปราสาทเพื่อเป็นเมียท้าวคันคาก

            เมื่อบิดากับมารดาเห็นปราสาทก็มาเยี่ยมท้าวคันคากกับสะใภ้ในปราสาท แล้วจัดพิธีอถิเษกให้ท้าวคันคากเป็นเจ้าเมืองแทนตน

            นับแต่พญาคันคากได้ครองเมือง บรรดาพญาน้อยใหญ่ทั้งหลายตลอดจนสัตว์ต่างๆ ก็อ่อนน้อมขอเป็นบริวารมากมาย ทำให้แถนโกรธ จึงไม่ยอมให้นาคเล่นน้ำฝน ฝนก็ไม่ตก บ้านเมืองเกิดแห้งแล้ง ผู้คนและสัตว์ล้มตายเป็นจำนวนมาก

            พญาคันคากเห็นดังนั้นจึงไปตามพญานาคครุฑ และปลวก ช่วยกันก่อภูเขาทำหนทางขึ้นไปรบกับแถน

ครั้นรบชนะ พญาคันคากบังคับให้แถนแต่งน้ำฝนให้ตกต้องตามฤดูกาล

            พญาแถนถามว่าจะรู้ได้อย่างไรว่าเมืองมนุษย์ต้องการน้ำตอนไหน เมื่อไหร่ พญาคันคากตอบว่าจะส่งสัญญาณให้พญานาคมาบอกแล้วเล่นน้ำบนฟ้า

            พญาแถนบอกว่าฟ้าแถนอยู่ไกลมาก กว่าพญานาคมาบอกจะช้าไป พญาคันคากยกมือตบหัวพญาแถน แล้วอธิบายว่าจะให้พญานาคขี่บั้งไฟขึ้นมาอย่างรวดเร็ว เมื่อได้ยินเสียงแล้วมองเห็นบั้งไฟมีหัวพญานาค ก็ให้ไขน้ำ ทำฝนหล่นลงเมืองมนุษย์ทันที

            พญาแถนน้อมรับคำสั่งสอนของพญาคันคากทุกอย่าง แล้วสั่งให้ไพร่พลลูกเมียเตรียมสำรับกับข้าวเลี้ยงดูกองทัพพญาคันคาก

            พญาคันคากไม่รู้จักข้าว เลยถามว่ามันคืออะไร พญาแถนบอกว่าเมืองฟ้าแถนมีข้าวปลูกไว้กิน เป็นข้าวหอมและอร่อยมาก แล้วอธิบายสรรพคุณยืดยาว

            พญาคันคากเลยสั่งให้พญาแถนเอาข้าวลงไปปลูกในเมืองมนุษย์ พญาแถนถามว่าจะเอาเมล็ดข้าวขนาดไหนเพราะมีหลายขนาด มีทั้งเมล็ดเล็กเมล็ดใหญ่กับมีเมล็ดเรียวยาวและเมล็ดอ้วนป้อม

            พญาเสือได้ยินดังนั้น จึงร้องบอกไปว่าเมล็ดอย่างไหนก็ได้ แต่ขอให้มีรวงยาวเท่าหางเสือของข้าก็แล้วกัน

            พญาคันคากทำหน้าถมึงทึง แล้วร้องบอกว่าอย่าเสือก เป็นเสือใส่เกือก คืออย่าเสือกอย่าทะลึ่งเหตุนี้เสือเลยกลัวคันคากคางคกตั้งแต่นั้นมา

            พญาคันคากบอกพญาแถนว่ารวงข้าวให้ยาวแค่วาของข้า เมล็ดข้าวเท่ามะพร้าว ต้นข้าวเท่าลำตาลก็พอแล้ว

            พญาแถนรับคำ แล้วบอกเพิ่มเติมว่าข้าวพวกนี้เมื่อโตเต็มที่แล้ว เมล็ดข้าวจะหล่นจากรวงเอง แล้วจะแล่นไปเข้ายุ้งฉางเล้าข้าวเอง ขอให้มนุษย์ทำยุ้งฉางเยียข้าวคอยไว้เท่านั้น

            เมื่อสำเร็จเสร็จสรรพแล้ว พญาคันคากก็พาสารพัดสัตว์ไพร่พลทั้งหลายลงจากเมืองแถนแดนฟ้า กลับสู่แดนดินเมืองชมพูตามเส้นทางเดิมที่ปลวกทำไว้

            นับแต่พญาคันคากร่างคางคกยกรบชนะพญาแถน บรรดาผู้คนและสัตว์พืชในโลกชมพูทวีปก็อุดมสมบูรณ์พูนสุขทุกประการ พืชพันธุ์ว่ายาอาหารมั่นคง ถึงเดือนอ้ายได้ฉลองความร่มเย็นเป็นปีใหม่ เก็บเกี่ยวพืชผล จนถึงเดือนห้าฟ้าฝนแห้งแล้งก็แต่งยกยอพญานาคขี่บั้งไฟขึ้นไปบอกแถนฟ้า น้ำฟ้าน้ำฝนก็หล่นลงมาเป็นธรรมชาติไม่ขาดแคลนตามคำแถนตกลงไว้ ข้าวทิพย์ข้าวแถนเมล็ดเท่าลูกหมากพร้าวต้นลำตาลก็เอกเกริกเบิกบานเข้ายุ้งเยียไม่เสียหายอันใดเลย

            อนาจจิต อนิจจา ครั้นพญาคันคากละร่างคางคก รูปคนสิ้นอายุขัยแล้วสวรรคต เมื่อช้านานกาลกำหนดความอุดมสมบูรณ์ก็เริ่มประหลาด ผู้คนในชมพูทวีปต่างขาดสำรวมจนเรรวนแล้วเกียจคร้าน เหตุเพราะความสะดวกความสบายที่พญาแถนบันดาล ผู้คนลืมทำยุ้งเยียเล้าข้าวให้พร้อมเสร็จตามเวลากำหนด เมื่อเมล็ดข้าวสุกจึงหล่นเรี่ยรายตามนาไร่ เมื่อไม่มีที่อยู่ก็บินหาที่พำนักในเรือนนอนของผู้คน เขาก็พากันเอาพร้ามีดขวานโขกสับเมล็ดข้าวจนปี้ป่นแตกตัดกระจัดกระจายเหลือเมล็ดเท่ากรวดทรายกระจิริดตั้งแต่นั้นมา