ความหมายของทาน

ทาน คือการให้ การให้นั้นมีอยู่มากมายหลายชนิด อาจจำแนกออกได้เป็น ๔ ประเภท คือ

๑.      เจตนาทาน หมายถึงความตั้งใจดีก่อนที่จะทำกุศล ความตั้งใจดีนี้เป็นเหตุให้เกิดการให้ทาน เมื่อมีความคิดว่าจะให้ทานก็ต้องตระเตรียมสิ่งของต่างๆ ไว้ให้พร้อมด้วยความยินดีที่จะให้ ครั้งถึงเวลาที่กำหนดไว้ก็นำสิ่งของต่างๆ เหล่านั้นมอบให้แก่ผู้รับทาน ในขณะที่กำลังให้ก็มีความเต็มใจที่จะให้โดยไม่มีความตระหนี่หวงแหน แม้ในเวลาต่อมาก็หวงระลึกนึกถึงทานที่ให้แล้วนั้นอยู่เนื่องๆ ด้วยจิตที่มีความปิติโสมนัส ความตั้งใจดีที่เกิดขึ้นทั้ง ๓ ดังกล่าวมานี้เรียกว่า “เจตนาทาน”

๒.      วัตถุทาน หมายถึง การให้เครื่องอุปโภคบริโภคต่างๆ ได้แก่การให้ข้าว น้ำ ยารักษาโรค เสื้อผ้า เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัย ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ และประทีปดวงไฟ ฯลฯ

๓.      อภัยทาน หมายถึง ความเป็นผู้ที่มีจิตเมตตามีความรัก ความปรารถนาดีต่อสัตว์ทั้งปวง ไม่เข่นฆ่า ไม่อาฆาตพยาบาทจองเวร ไม่ถือโทษ ไม่โกรธตอบ ไม่ทำร้ายไม่เบียดเบียน เป็นผู้ให้อภัยต่อสัตว์ทั้งปวง

๔.     ธรรมทาน หมายถึง การให้ธรรมเป็นทานต้องเป็นไปตามคำสอนของพระพุทธองค์ ไม่บิดเบือน ไม่กล่าวตู่ แสดงธรรมให้ผู้ฟังเกิดสติปัญญากระทำความดีละเว้นความชั่ว อบรมจิตให้เกิดความสงบผ่องใส แม้การจัดพิมพ์หนังสือธรรมะ เทปธรรมะเพื่อบริจาคก็นับว่าเป็นการให้ธรรมเป็นทานเช่นเดียวกัน

            ทานจึงหมายถึงการให้ การให้ความรัก ความสุข เครื่องอุปโภคบริโภค และสติปัญญา ล้วนแต่เป็นทานทั้งสิ้น ผู้ที่สามารถให้ทานได้ในขณะนั้นจะต้องมีจิตที่อ่อนโยน เป็นจิตที่ดีเป็นกุศล เป็นจิตที่ประกอบด้วยสติ และปัญญา

            เมื่อให้ทานแล้วจึงได้บุญ กล่าวได้ว่าทานเป็นเหตุ บุญเป็นผล สมดังพุทธดำรัสว่า

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เธอทั้งหลายอย่ากลัวต่อบุญเลย

เพราะบุญนี้เป็นชื่อของความสุข

เธอจงสั่งสมบุญไว้ด้วยความไม่ประมาทเถิด

            และพระคาถาว่า

            “บุคคลไม่ควรดูหมิ่นบุญเล็กบุญน้อยว่าจะไม่เกิดผลดีตอบสนอง คนที่ฉลาดทำบุญอยู่เสมอๆ เนืองๆ ย่อมเต็มไปด้วยบุญ เสมือนดังหม้อน้ำที่เปิดปากหม้อไว้ย่อมเต็มไปด้วยน้ำที่ตกลงมาทีละหยดทีละหยาดฉันนั้น”

ความหมายของคำว่าบุญ

            บุญมีความหมายหลายประการ คือ

๑.      บุญ หมายความว่า ชำระ คือชำระกาย วาจาใจให้สะอาดบริสุทธิ์ ด้วยการงดเว้นไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ ไม่ประพฤติผิดในบุตรภรรยา และสามีของผู้อื่น ไม่กล่าวคำเท็จ ไม่กล่าวคำหยาบ ไม่กล่าวคำส่อเสียดให้บุคคลอื่นแตกแยกกัน ไม่กล่าวคำเพ้อเจ้อ ไม่เพ่งเล็งอยากได้ของๆ ผู้อื่นมาเป็นของตนโดยคิดทุจริต ไม่อาฆาตพยาบาทจองเวรโดยปรารถนาให้ผู้อื่นพบกับความพินาศ ไม่เห็นผิดจากความเป็นจริง

๒.      บุญ หมายความว่า เต็ม คือทำใจของตนให้เต็มเปี่ยมไปด้วยคุณงามความดี เพราะธรรมดาใจของปุถุชนย่อมพร่องอยู่เป็นนิตย์ด้วยอำนาจของกิเลสตัณหา ทำให้ไม่รู้จักอิ่ม ไม่รู้จักเต็ม ต่อเมื่อกระทำกุศลให้เกิดขึ้นในขณะใด จิตที่เกิดขึ้นในขณะนั้นย่อมเต็มเปี่ยมด้วยคุณงามความดี

๓.      บุญ หมายความว่า กรอง คือการกรองกิเลส ตัณหาที่สั่งสมไว้แล้วเป็นเวลานานทิ้งไปเสียบ้าง ทำให้เบาลงไปบ้าง การให้ทานเป็นการทำให้เบาบางลงไปบ้าง การให้ทานเป็นการกรองความตระหนี่หวงแหนในสมบัติของตนออกไป การรักษาศีลเป็นการกรองความโลภ และความโกรธออกไป การเจริญภาวนาเป็นการกรองความไม่รู้ ความหลง และความมืดบอดออกไป

๔.     บุญ หมายถึง ความสุข คือปราศจากความกระวนกระวายใจ ปราศจากความเดือดร้อนใจ จิตที่เป็นบุญเกิดขึ้นในขณะใด ในขณะนั้นจิตก็จะมีแต่ความสงบเยือกเย็น มีแต่ความสุขความเจริญทั้งในโลกนี้ และในโลกหน้า