เทวดากับหนอน

            นิทานเรื่องนี้เกิดขึ้นที่ข้างส้วมแผนโบราณแห่งหนึ่ง ในหลุมนั้น มีหนอนเจริญเติบโตอยู่ทุกขนาดดำผุดดำว่ายอยู่อย่างยั้วเยี้ยนับด้วยหมื่นด้วยแสน ท่านสมภารได้ชี้ให้เด็กๆ ดูในแง่ธรรมที่ว่าหนอนเหล่านี้กำลังมึนเมาอยู่ในของเน่าเหม็น และหลับหูหลับตาจมอยู่ในของสกปรกอย่างน่าสมเพช ซึ่งถ้านำไปเปรียบกับเหล่าเทพยดาในฉกามาวจรสวรรค์ แล้วก็ชวนน่าสมเพชยิ่งขึ้นไปอีก จนสุดที่จะทนไหวทีเดียว ใครๆ อย่าหลงพอใจในของสกปรกเหมือนหนอนเหล่านั้นเลย

             หนอนหลายตัว ได้ยินคำพูดเหล่านั้น! หนอนบางตัวได้คิดว่าแท้จริงความพอใจในรสนิยมของพวกเรา กับของเทพยดาทั้งหลาย ก็มีได้เท่ากัน และในลักษณะทำนองเดียวกันทั้งนี้มันแล้วแต่ลักษณะของอายตนะเครื่องรับ และเสวยอารมณ์นั้นต่างหาก เราไม่เชื่อท่านสมภาร! หนอนบางตัวได้พยายามลืมตาขึ้นดู ก็เห็นว่ามันออกจะสกปรกมากมายจริง แต่ทนลืมตาอยู่ไม่ไหวต้องหันกลับไปตามเดิมโดยเร็ว เพราะมันได้เห็นสิ่งอื่นที่สกปรกกว่าอาหารบ้านเรือนของมันเอง จนทนลืมตาอยู่ไม่ไหว!

             มันบอกพวกพ้องของมันว่า ชั่วที่ลืมตาขึ้นแวบเดียวก็ได้เห็นเทพยดามนุษย์ทั้งหลายมีจิตใจจมอยู่ในความมืดมนถือตัวถือตน นานาประการ; การกระทำทางกายก็จมอยู่ในกรรมโสมมเลวทราม เนื้อตัวทั้งสิ้นจมอยู่ในกามรมณ์ กำลังทำสิ่งต่างๆ ด้วยความหลงใหลในลาภยศอำนาจวาสนา พวกพ้องบริวาร อันเป็นทางให้ได้มาซึ่งความมัวเมาในความสุขทางเนื้อหนังของตน อย่างไม่รู้จักอิ่มจักพออีกต่อหนึ่ง ถึงกับต้องอิจฉาริษยา รบราฆ่าฟันกันทั้งทางตรง และทางอ้อมอย่างป่าเถื่อนทารุณชนิดไม่เคยมี ในสมัยที่ยังไม่เกิด ส้วมชักโครกแผนปัจจุบันเลย ศีลธรรมของเขาคือการกอบโกยความสุขทางเนื้อหนังใส่ตนอย่างเดียว แล้วเรียกชื่อกันเอาเองอย่างไพเราะว่า มนุษย์ สมบัติ สวรรค์สมบัติของฉัน

            พูดกันดังนั้นแล้ว มันก็ชักชวนกันให้หลับตาให้ยิ่งขึ้นกว่าเดิม เพื่ออย่าให้เสียเปรียบ หรือล้าหลังพวกเทพยดามนุษย์ทั้งปวง หรืออย่างน้อยที่สุดก็ให้พอเคียงคู่กันไป

            นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า : ผู้ที่พอใจในกามรมณ์ ชื่อเสียง ยศศักดิ์ อำนาจ วาสนา พวกพ้อง บริวารทั้งหลายนั้น ขออย่าได้หาญพยายามลืมตาเป็นอันขาด จะเป็นฝ่ายเสียเปรียบหนอน หรือลืมขึ้นมา ก็จะต้องรีบกลับหลับตาลงไปใหม่เหมือนหนอนเหล่านั้นอยู่เอง ซึ่งทำให้เกิดเป็นปัญหาขึ้นว่าใครเล่าจะเป็นฝ่ายชนะ? หรือว่าใครเล่าน่าสมเพชกว่าใคร ในระหว่างพวกเทพยดาในฉกามาวจรสวรรค์ และหนอนในส้วมแผนโบราณเหล่านั้น?