ประวัติศาสตร์และโบราณคดีเป็นเรื่องราวที่เต็มไปด้วย 'อคติ' ไม่ว่าใครจะเป็นผู้เขียนขึ้นมา และในโลกยุคใหม่ที่มีการติดต่อสื่อสารกันอย่างเข้มข้น 'อคติ'ประเภทต่างๆ สารพัดเป้าหมาย จึงถูกหยิบขึ้นมาใช้ได้โดย ง่าย
 

'อคติ'วงการประวัติศาสตร์และโบราณคดีไทยที่ปรากฏเด่นชัดอีกกรณีหนึ่ง คือ การอธิบายและมุมมองต่อ 'เมืองเชลียง' หรือเรียกภายหลังว่า 'เมืองศรีสัชนาลัย' ซึ่งปัจจุบันเป็นที่ตั้งของอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย อ.ศรีสัชนาลัย อยู่ทางตอนบนของอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย

 ความสำคัญของ เมืองเชลียง หรือ เมืองศรีสัชนาลัย ไม่มีคำอธิบายหรือพยายามสืบค้นกันมากจากนักประวัติศาสตร์โบราณคดี ไม่ว่าจะเป็นสำนักไหน เรารู้คร่าวๆ เพียงว่า 'เมืองศรีสัชนาลัย' เป็น 'เมืองคู่แฝด' ของสุโขทัย ราชธานีแห่งแรกของไทย แต่เป็นเมืองลูกหลวง
 

ทั้งๆ ที่เอกสารจีนโบราณ และพงศาวดารโยนก ได้กล่าวถึงเมืองนี้เช่นกันในฐานะเมืองใหญ่ไม่แพ้สุโขทัย ซึ่งโบราณสถานภายในอุทยานแห่งชาติที่ปรากฏในปัจจุบัน รวมทั้งบริเวณรอบๆ ก็แสดงให้เห็นถึงความยิ่งใหญ่ของเมืองศรีสัชนาลัย จะเห็นได้จากการพบเตาเผาสังคโลกถึง 200 เตา ตั้งเรียงรายอยู่ริมน้ำยม รวมทั้งโบราณสถานขนาดใหญ่และเล็ก กว่า 200 แห่ง ไม่แพ้สุโขทัยที่กระจายอยู่รอบๆ กำแพงเมือง
 

จากการขุดค้นทางโบราณคดีหลายแห่งก็พบชุมชนกระจายอยู่โดยรอบริมน้ำยม และแสดงให้เห็นว่ามีประชาชนอาศัยอยู่อย่างหนาแน่นมาหลายยุคหลายสมัยตั้งแต่ยุคหิน จนกระทั่งเป็นเมืองขนาดใหญ่เช่นเดียวกับสุโขทัย
 

'เมืองเชลียง' เหมือนเป็นประวัติศาสตร์อีกหน้าที่ถูก 'ทำเป็นลืม' หรือ 'อธิบาย' ให้เป็นรองราชธานีแห่งแรกอย่างสุโขทัย หากมีการพูดถึงก็เพียงขอไปที ซึ่งบางครั้งอาจไม่มีหลักฐานมากพอ(แต่บางทีโบราณสถานมีมากกว่าสุโขทัยด้วยซ้ำไป) แต่หากสืบค้นเรื่องราวของ 'เมืองเชลียง' ก็จะพบว่าเป็น'การหลงลืม' อย่างจงใจ
 

เพราะประวัติศาสตร์ไทยเชื่อว่าเริ่มต้นจากกรุงสุโขทัย-ราชธานีแห่งแรก ดังนั้นหากมีเมืองใหญ่อย่างเมืองเชลียงโผล่ขึ้นมาในระดับที่เท่าเทียมกัน นักประวัติศาสตร์บางสำนักคงต้องหาข้อแก้ต่างอีกมาก และสถานะราชธานีแห่งแรกอย่างสุโขทัยอาจสั่นคลอน

 ความพยายามลดความสำคัญของ 'เมืองเชลียง' ที่ปรากฏชัดที่สุด ก็คือ สิ่งที่เกิดขึ้นใน วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ หรือ วัดบรมธาตุเมืองเชลียง หรือเรียกอีกชื่อว่า 'วัดพระปรางค์'

 'วัดพระปรางค์' ตั้งอยู่นอกกำแพงเมืองศรีสัชนาลัย ลงไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ประมาณ 3 กิโลเมตร เป็นกลุ่มโบราณสถานขนาดใหญ่ ซึ่งปัจจุบันเป็นพระอารามหลวงชั้นราชวรวิหาร มีโบราณสถานที่สำคัญภายในวัด คือ ปรางค์ประธาน ซึ่งแต่เดิม ก่อด้วยศิลาแลงฉาบปูน บริเวณเรือนธาตุด้านหน้ามีบันไดขึ้นองค์ปรางค์สู่ซุ้มโถง ผนังภายในองค์ปรางค์พบว่ามีร่องรอยจิตรกรรมฝาผนังแต่ลบเลือนไปมาก

 ด้านหน้าองค์ปรางค์มีวิหาร ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปขนาดใหญ่ปางมารวิชัย และทางด้านขวามีพระพุทธรูปปูนปั้นปางลีลาที่มีลักษณะงดงาม และเป็นแบบอย่างอันโดดเด่นของศิลปยุคสุโขทัย

 แต่สิ่งที่ปรากฏ ทั้งจากการ 'ซ่อมแซม' องค์พระปรางค์และ 'คำอธิบาย' ของจอมเชี่ยวชาญขมังเวทย์อย่างกรมศิลปากร ทำให้พระปรางค์ยุคก่อนอยุธยาที่เป็นศิลปะขอม กลายเป็น 'สถาปัตยกรรมจัดอยู่ในสมัยอยุธยา' ทั้งๆ ที่ตามหลักฐานโบราณคดีชี้ว่า เมืองเชลียงเกิดก่อนอยุธยานับร้อยปี

 หากเปรียบเทียบกับพระปรางค์ในโบราณสถานแห่งอื่นบริเวณอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ก็จะยิ่งน่าประหลาดใจถึงบทบาทจอมขมังเวทย์ยิ่งขึ้น เมื่อพระปรางค์เหล่านี้เป็นศิลปะขอมอย่างเด่นชัด เพียงแต่มีส่วนผสมของศิลปะสุโขทัย
 แต่ไม่ใช่อยุธยา!
 ความพยายามลดความสำคัญของเมืองเชลียง เป็นรองสุโขทัยก็เป็นความพิกลพิการทางประวัติศาสตร์โบราณคดีอยู่แล้ว แต่ความพยายามอธิบายและแต่งเติมให้พระปรางค์วัดเชลียงให้กลายเป็นศิลปะอยุธยา ก็ยิ่งประหลาดพิกลยิ่งไปอีก

แต่หากมองอีกมุม ความพยายามเช่นนี้ อาจเป็นเพราะมีผู้พยายามหาทางอธิบายให้อยุธยา-สุโขทัยเป็นสายธารเดียวกันและความต่อเนื่องในการก่อเกิดชาติไทย

 การกระทำเช่นนี้หาใช่ 'สิ่งชำรุดทางประวัติศาสตร์' แต่เป็น 'การชำเราประวัติศาสตร์' อย่างไม่ลืมหูลืมตา

(จากคอลัมน์ บ้านเมืองมีอดีต  กรุงเทพธุรกิจ วันอาทิตย์ ที่ 24 ธันวาคม พ.ศ.2549)