เครื่องรางของขลัง เป็นสิ่งที่พบได้แทบทุกสังคม ซึ่งปรากฏให้เห็นด้วยรูปแบบต่างๆ กัน และมักมีความเชื่อกันว่าจะช่วยให้มนุษย์ดำรงชีวิตอย่างราบรื่นจากภัยต่างๆ ที่เกิดขึ้นรอบตัว เนื่องจากการดำเนินชีวิตประจำวันของผู้คนมักเผชิญกับปัญหาต่างๆ มากมาย บางอย่างสามารถอธิบายได้และจัดการได้โดยใช้ หลักแห่งเหตุผล แต่บางอย่างเป็นเรื่องที่อธิบายไม่ได้ในภาษาของเหตุผล คนไทยมักเรียกว่าโชคชะตา หรือ ผลกรรม

 วิธีการจัดการกับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ มนุษย์มักจะแสวงหา อำนาจจากภายนอก เพื่อเสริมสร้างพลังอำนาจของตัวเองเพื่อควบคุมสภาพแวดล้อมภายนอก หรือ เพื่อป้องกันภัย  'เครื่องรางของขลัง' จึงเป็นอำนาจลึกลับจากภายนอกและเป็นเรื่องที่ไม่อาจอธิบายได้ด้วยภาษาเหตุผล หรือ ภาษาธุรกิจการตลาดแบบสบายๆ

 การเข้าใจปรากฏการณ์ความศรัทธาในเครื่องรางของขลังหรือพระเครื่อง จึงต้อง 'มองออกไป' จากมุมมองแห่งเหตุผล หรือเรียกว่าเป็นเรื่องของความเชื่อและศรัทธา 

ปรากฏการณ์ความเชื่อ จตุคามรามเทพ ถือเป็นปรากฏการณ์ที่เป็นเรื่องของการแสวงหาอำนาจจากภายนอกของคนไทย และไม่อาจอธิบายได้ในภาษาแบบเหตุผล

 อันที่จริง ความเชื่อ วัตุมงคลจตุคามรามเทพ ถือเป็นส่วนหนึ่งของความเชื่อเรื่องพระเครื่องของคนไทย และหาใช่เรื่องแปลกสำหรับวัฒนธรรมไทย เพราะหากย้อนกลับไปตรวจสอบร่องรอยความเชื่อเกี่ยวกับ สิ่งของ ที่คนไทยใช้เพื่อเสริมอำนาจบารมีมากมายในแต่ละยุคสมัย และจะเห็นว่ามีมานานตั้งแต่สมัยโบราณ 

 คนไทยโบราณ มีผ้าตะกรุด ผ้ายันต์ เหล็กไหล การสักตามร่างกาย ขณะที่คนสมัยใหม่นิยมพระเครื่อง อีกทั้งความเชื่อบางอย่างตั้งแต่โบราณก็ยังเป็นที่นับถือกันในปัจจุบัน

 เพื่อเข้าใจปรากฏการณ์ปัจจุบัน เราต้องเข้าใจว่าเพราะเหตุใดคนเราจึงเชื่อถือ สิ่งของภายนอกร่างกาย ว่าสามารถช่วยเสริม พลังอำนาจ ให้กับตัวเองได้ และ จุดกำเนิด ของอำนาจเหนือเหตุผลนี้เกิดขึ้นมาได้อย่างไร

 'อำนาจในสังคม' มีหลายรูปแบบ ซึ่งอำนาจที่เห็นได้ทั่วไปของคน เป็นเรื่องของกฎเกณฑ์ทางสังคม เนื่องจากทุกสังคมจะมีกฎกติกาต่างๆ ให้กับสมาชิกของตนประพฤติปฏิบัติและเชื่อฟัง บางคนมีอำนาจเนื่องจากตำแหน่งหน้าที่การงาน อำนาจมาจากการสืบทอดตำแหน่ง เช่น เจ้าเมือง และขุนนางสมัยโบราณ หรือตำแหน่งหน้าที่การงานในสังคมสมัยใหม่

 แต่มีอำนาจอีกประเภทที่ไม่อาจอธิบายได้ตามแบบแรก ไม่เกี่ยวกับการ 'ไต่เต้าทางสังคม' แต่เป็นอำนาจที่ได้มาเพราะคนในสังคมเชื่อถือ เคารพยกย่องและเกิดศรัทธา ซึ่งอำนาจประเภทนี้มักเกิดขึ้นตรงสถานที่ที่เรียกว่า 'ชายขอบของสังคม'

 'ชายขอบของสังคม'ในที่นี้หมายถึง เป็นพื้นที่ที่อยู่นอกกรอบสังคมหลัก อาทิเช่น ป่าและชายป่า บริเวณนอกราชอาณาจักร บางครั้งการ เล่าเรื่อง ให้โยงกับอดีตอันยาวไกล เช่น เป็น 'ฮีโร่กษัตริย์โบราณ' อย่างพระนเรศวร หรือบางอย่างก็มาจากนอกสังคม เช่น พระที่เดินทางกลับจาก จาริกในแดนไกล หรือ ในกรณีที่บางคนอาจทำหน้าที่เป็น สื่อกลาง กับ โลกลึกลับ-โลกแห่งวิญญาณได้ เช่น คนทรง  หรือบางครั้งเป็นสิ่งของหรือพระพิมพ์ที่ได้จาก สถูปเก่าแก่ บางครั้งเป็นเรื่องราวที่มีความสัมพันธ์กับ พระธาตุ คู่บ้านคู่เมือง บางครั้งเป็นผู้ปฏิบัติธรรมจนเข้าถึงพระธรรมวินัยขั้นสูง

 แหล่งพลังอำนาจและบารมีของคนหรือสิ่งของเกิดจากตรง 'ชายขอบ' นี้เอง

 ดังนั้น จึงไม่น่าแปลกใจนักที่พลังอำนาจบารมี หรือ ความศักดิ์สิทธิ์ มาจาก พระป่า ชื่อดัง ซึ่งเป็นที่เคารพศรัทธา อาทิเช่น หลวงปู่แหวน หลวงตามหาบัว พระอาจารย์ฟั่น หลวงปู่ชา หวงพ่อแช่ม ฯลฯ ซึ่งวัตถุมงคลในรูปของพระเครื่องจึงเป็น สิ่งของ ที่มีความศักดิ์สิทธิ์ไปด้วย และไม่ต่างกัปรากฏการณ์ความศรัทธา จตุคามรามเทพ ที่กำลังเกิดขึ้นในขณะนี้

 เรื่องเล่าจตุคามรามเทพ ว่าเป็นบูรพกษัตริย์อาณาจักรศรีวิชัย(ซึ่งตอนนี้ก็ไม่รู้ว่าอยู่ตรงไหน) พร้อมกับปาฏิหาริย์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นในการสร้างหลักเมืองแห่งนครศรีธรรมราช ของ พล.ต.ท.สรรเพชญ ธรรมาธิกุล พล.ต.ต.ขุนพันธรักษ์ราชเดช และการสร้างวัตถุมงคลในช่วงต่อๆมา ซึ่งนับเป็น 'เรื่องเล่า' ที่เหมือนกรณีอื่นๆ กล่าวคือ เต็มไปด้วยปาฏิหาริย์ สร้างความร่มเย็นเป็นสุข และ แผ่บุญมารมีถึงผู้ที่เชื่อถือศรัทธา

 แต่ 'พระเครื่อง' หรือเครื่องรางของขลังในแต่ละยุค คนแต่ละสมัย อธิบายถึงอานุภาพต่างๆ กัน

 ในยุคที่ประเทศกำลังเผชิญกับปัญหาคอมมิวนิสต์ เช่น พระเครื่องหลวงปู่แหวน ก็เป็นที่นิยมของบรรดาทหารตำรวจ ในยุคที่ประเทศเผชิญกับปัญหาเศรษฐกิจ เราก็มีเหรียญเสด็จพ่อร.5 เพื่อให้ทำมาค้าขายร่ำรวย

 หากย้อนสถานการณ์ประเทศในช่วงที่ผ่านมา เราก็จะพบคำตอบว่าทำไม 'จตุคามรามเทพ' จึงมีคนไทยศรัทธาทั่วประเทศ เพราะสังคมไทยเผชิญกับปัญหาความแตกแยกอย่างรุนแรง ทั้งการเมืองระดับชาติและปัญหาภาคใต้ อีกทั้งเผชิญกับภัยเศรษฐกิจจากการเปิดการค้าเสรี ซึ่งเริ่มส่งผลกระทบกับวิถีชีวิตผู้คนทั่วประเทศ

 จึงไม่แปลกที่ พระเครื่องจตุคามรามเทพ ออกมานับร้อยรุ่น ซึ่งแต่ละรุ่นตีมีอิทธิฤทธิ์บารมีต่างกัน ตั้งแต่เรื่องความมั่นคงปลอดภัย จนถึงเรื่องการทำมาค้าขาย และสะท้อนให้เห็นถึงปัญหาของสังคมโดยรวม ดังนั้น จตุคามรามเทพ จึงเป็นปรากฏการณ์ที่ต่อสู้กับโลกยุคใหม่ โลกยุคโลกาภิวัตน์ ที่นับวันคนเราควบคุมสถานการณ์ภายนอกได้น้อยลงทุกที

 เป็นความพยายามต่อสู้ของคนไทยต่อกระแสการเปลี่ยนแปลงที่ตัวเองรู้สึกว่ามิอาจควบคุมได้