แต่เมื่อโดนตื้อให้ตอบ ก็ได้รับคำตอบเสียมิได้ว่า “ก็บ้านเกิดสิวะ” จากนั้นก็คิด
อะไรไม่ออกบอกไม่ถูกเมื่อเราพูดถึงกรุงเทพฯ เราจะนึกถึงอะไรที่เป็นเอกลักษณ์ หรือไอ้สิ่งที่แสดงว่าเป็นกรุงเทพฯ แต่เรารู้ว่ามันมีอะไรบ้าง หากเรานึกถึงสิ่งที่เห็นจับต้องและสัมผัสได้ทางอายตนะเท่าที่เรามี

 ยิ่งเราหาคำตอบ จากผู้คนในเมืองที่ตั้งอยู่บนดินตะกอนปากแม่น้ำเจ้าพระยามากเท่าไร คำตอบก็ยิ่งน่าสนใจมากเท่านั้น

ผมจึงหาคำตอบจากอีกหลายๆ คน เพราะอยากรู้ว่าคนที่อาศัยอยู่ในกรุงเทพฯ นึกถึงอะไรกันแน่

คำตอบที่ได้ก็ยิ่งน่าประหลาด เพราะไม่ตรงกันสักคน

บางคนนึกถึง สนามหลวง วัดพระแก้ว อนุสาวรีย์ชัยฯ รถติด รถไฟฟ้า รถใต้ดิน น้ำเน่า ท่อน้ำทิ้งไร้ฝาปิด  วัยรุ่นสายเดี่ยว สยามสแควร์ และแม่น้ำเจ้าพระยาไหลอ้อยอิ่งผ่านกลางมหานคร….

แต่ละคนนึกถึงกรุงเทพฯ ต่างกันตามพื้นฐานอันต่างกัน อาจต่างกันด้วยฐานะ ด้วยวัย ด้วยถิ่นฐานบ้านเกิด ด้วยการศึกษา ด้วยความสนใจส่วนตัว ฯลฯ ภาพของกรุงเทพฯ จึงมีความหลากหลายเท่ากับความหลากหลายของผู้คน
..................................

ภาพความหลากหลายของกรุงเทพฯ ยังคงปรากฏเสมออยู่ในสำนึกของผู้คน ทั้งคนที่อาศัยอยู่ในกรุงเทพฯ มานมนานและคนในต่างจังหวัด แต่เมื่อไม่นานมานี้ภาพของกรุงเทพฯ ยิ่งเพิ่มความหลากหลายที่เข้มข้นยิ่งขึ้น จากอิทธิพลของสื่อสมัยใหม่ ซึ่งได้เผยแพร่ภาพของกรุงเทพฯ ส่งออกไปในอากาศแทบทุกชั่วโมง หรือได้รับการตอกย้ำจากสื่อสิ่งพิมพ์

'สื่อ' ได้ทำให้ภาพของกรุงเทพฯ ปรากฏแทบทุกแง่มุม ตั้งแต่ชีวิตของคนระดับชั้นต่างๆ สถานที่สิ่งปลูกสร้าง อาคารบ้านเรือน สถานที่ทางประวัติศาสตร์ (ซึ่งบางอย่างได้ถูกลืมไปแล้ว แต่ก็รื้อฟื้นขึ้นมาใหม่ เพื่อต้อนรับการท่องเที่ยว) ปัญหาของคนกรุง ฯลฯ

ยิ่งสื่อพยายามหา 'แง่มุม' ของกรุงเทพฯ และเทคโนโลยีการสื่อสารพัฒนาไปไกล
มากเท่าไร ดูเหมือนว่าภาพของกรุงเทพฯ ก็ยิ่ง 'ฟุ้งกระจาย' มากขึ้นเท่านั้น จึงทำให้กรุงเทพฯ ไม่มีเอกลักษณ์ใดที่เด่นชัดให้เราจินตนาการได้ บรรดานักท่องเที่ยวต่างชาติจินตนาการถึงกรุงเทพฯ ผ่านหนังสือท่องเที่ยวอย่างหยาบๆ จะพากันนึกถึงวัดวาอาราม แหล่งบันเทิงยามค่ำคืน พระบรมมหาราชวัง ชุมชนต่างๆในกรุงเทพฯ และ 'รอยยิ้ม' ของชาวสยาม

แต่สำหรับคนไทยเอง ภาพของกรุงเทพฯ ก็ดูพร่ามัว ซึ่งเป็นคำตอบที่เราได้ เมื่อถามคนที่อาศัยอยู่ในกรุงเทพฯ
 ..................................

เมื่อถามว่าทำไมภาพกรุงเทพฯ จึงเป็นเช่นนั้น คำตอบก็อยู่ที่ 'ผู้อาศัย' ในพื้นที่แห่งนี้นี่เอง เพราะภาพ หรือ จินตภาพ(image) ของคนต่อสิ่งแวดล้อมรอบตัวเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย คนในสมัยอยุธยาย่อมมีจินตภาพกรุงเทพฯ เป็นเพียงป่าชายเลนไม่เหมาะกับการตั้งถิ่นฐาน คนในยุคต้นรัตนโกสินทร์อาจมีจินตภาพกรุงเทพฯ เป็นถิ่นที่อยู่ใหม่ หลังจากการล่มสลายของราชอาณาจักรเดิม มีศูนย์กลางอยู่ที่พระบรมมหาราชวัง เมื่อนึกถึงกรุงเทพฯ อาจนึกถึงศูนย์กลางราชอาณาจักรแห่งใหม่

คนในสมัยรัชกาลที่ 5 อาจนึกถึงกรุงเทพฯ เป็นศูนย์กลางของ 'สยามประเทศ' ท่ามกลางศูนย์กลาง 'จักรวาล' ใหญ่น้อยมากมายในโลกอันกว้างใหญ่ และยิ่งความรู้สมัยใหม่เป็นที่แพร่หลาย กรุงเทพฯ ก็กลายเป็นจุดเล็กๆ บนผืนโลก แต่นั่นเป็นภาพของกรุงเทพฯ เมื่อเปรียบเทียบกับมหานคร 'อื่น' ตามการรับรู้ของผู้นำไทยในยุคนั้นที่ไปศึกษาเล่าเรียนวิทยาการแผนใหม่จากชาติตะวันตก

จินตภาพของกรุงเทพฯ จึงเริ่มเปลี่ยนแปลงจาก 'ศูนย์กลางจักรวาล' ตามความ
เชื่อเดิม กลายเป็นตำแหน่งแห่งที่บนโลก เป็นการเปลี่ยนแปลงจากมหานครอัน
'ศักดิ์สิทธิ์' กลายเป็น 'เมืองหลวง' ของประเทศหนึ่ง และเป็นศูนย์กลางในทุกสิ่ง
ทุกอย่างของประเทศ แต่กิจกรรมของคนในเมืองหลวง ส่วนใหญ่เป็นเรื่องของชนชั้นนำทั้งสิ้น ส่วนคนธรรมดาสามัญทั่วไป (ไม่ว่าชาติภาษาไหน) เป็นเพียงผู้ที่มาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร เมื่อเป็นเช่นนี้ ภาพของกรุงเทพฯ สำหรับคนทั่วไปจึงเป็นแหล่งทำมาหากินแหล่งอยู่อาศัย ไม่เกี่ยวกับการบริหารหรือวางแผนในระดับใหญ่ไปกว่าเรื่องชีวิตประจำวัน

 ภาพกรุงเทพฯ จึงต่างกันสำหรับคนต่างกลุ่ม เราจึงมีย่านของคนจีน ย่านฝรั่ง ย่านมอญ ย่านแขก และหากเป็นเมืองยุคใหม่ เราก็มีย่านสลัม ย่านผู้ดี(เก่า)  ย่านธุรกิจ และย่านคนชั้นกลาง ซึ่งกระจายตัวอยู่เต็มพื้นที่ที่เรียกว่ากรุงเทพฯ และปริมณฑล กินอาณาเขตเกือบ 100 ตารางกิโลเมตร

 กรุงเทพฯ จึงไม่มีอะไรโดดเด่นที่คนส่วนใหญ่ของเมืองหลวงจะนึกได้ว่าหากเรานึกถึงมหานครแห่งนี้เรานึกถึงอะไร แม้ว่ากรุงเทพฯ จะมีสัญลักษณ์ (symbol) ที่แสดงถึงศูนย์กลางของประเทศก็ตาม

 ดังนั้น เราจึงมีภาพอัน 'ฟุ้งกระจาย' ของกรุงเทพฯ ก็เนื่องจากผู้คนและเรามีภาพเช่นนี้ก็เนื่องจากสังคมเมือง ซึ่งเป็นสังคมของปัจเจกชน (individual) ที่เปิดช่องทางให้คน 'คิด'  'จินตนาการ' และ 'ปรับเปลี่ยน' ตัวตนได้ตลอดเวลา(หรือเรียกว่า 'เขียน' ตัวตนขึ้นมาใหม่ หากชอบจะเรียกเช่นนั้น)
 ..............................

 ผมถามเพิ่มเติมหลังจากได้คำตอบว่านึกถึงอะไร เมื่อนึกถึงกรุงเทพฯ ว่า เมื่อก่อนนึกถึงอะไร? ซึ่งก็พบว่าแต่ละคนตอบไม่ตรงกับคำตอบแรก นั่นหมายความว่าภาพของกรุงเทพฯ ในช่วงก่อนหน้านั้นในสายตาของเขา/เธอเหล่านั้น 'เปลี่ยนไป'

 ภาพของกรุงเทพฯ ที่เปลี่ยนแปลงและลื่นไหลอยู่ตลอดเวลา เนื่องจากกรุงเทพฯ ก็เหมือนกับศูนย์กลางอื่นๆ หากต้องการดำรงอยู่ต่อไป ต้องมีชีวิตในตัวมันเอง และสิ่งที่ทำให้มีชีวิตอยู่ได้ก็เนื่องจากคนที่อาศัยอยู่นั่นเอง ดังนั้น ผู้คนต้องมีความเคลื่อนไหวสร้างเครือข่าย และปฏิสัมพันธ์ระหว่างกัน ซึ่งสิ่งนี้เองที่ทำให้ภาพของเมืองหลวงมีความหลากหลาย

 รัฐบาลอาจพยายามสร้างภาพของกรุงเทพฯ ขึ้นมาใหม่ "กรุงเทพเมืองแฟชั่น" 
"กรุงเทพฯ ศูนย์กลางขนส่ง"  "กรุงเทพฯ ศูนย์กลางการบิน" กรุงเทพฯ ศูนย์กลางการศึกษา" ฯลฯ แต่ผู้ที่อาศัยอยู่ในที่แห่งเดียวกันก็มี 'อิสระ' ในการสร้างภาพของตัวเองเช่นกัน

 ภาพของกรุงเทพฯ จึงขึ้นกับว่าคุณคือใคร?