'อาคารศุลกสถาน' ออกแบบและก่อสร้างโดย นาย 'โจอาคิโน' หรือ 'โจอาคิม แก
รซี' สถาปนิกชาวอิตาเลียน ภายหลังได้โอนสัญชาติเป็นคนในบังคับของฝรั่งเศส ก่อ
สร้างเมื่อปีพ.ศ.2428 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งถือเป็น
หนึ่งในผลงานอีกหลายแห่งของนายโจอาคิโน

 การออกแบบของนายโจอาคิโน เช่นเดียวกับสถาปนิกคนอื่นๆ ในโลกตะวันออก ที่
ได้รับอิทธพลแนวคิดนีโอคลาสสิกในโลกตะวันตก ซึ่งกำลังอับแสงลงแต่มาเฟื่องฟูใน
โลกตะวันออก โดยเฉพาะในสยามช่วงรัชกาลที่ 4-7 หรือวงการสถาปนิกเรียก
สถาปัตยกรรมในช่วงนี้ว่าอิตาลีคลาสสิก หรือ ปาลาเดียน (Palladianism) ซึ่งตั้งชื่อ
ตามสถาปนิกชาวอิตาเลียนชื่อ แอนเดรีย ปาลาดิโอ (ค.ศ.1508-1580)  โดยมีรูปแบบ
สถาปัตยกรรมที่โดดเด่นคือ การจัดผังรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าแบบสมมาตร รูปด้านอาคาร
สามส่วนเน้นความสำคัญหนึ่งส่วน การใช้ช่องโค้งสลับกับผนังทึบ ซึ่งอาคารศุลกสถาน
รับอิทธิพลในการออกแบบและการก่อสร้างอย่างเด่นชัด

 ชื่ออาคารศุลกสถาน เรียกตามหน่วยงานใหม่คือ กรมศุลกากร หลังจากมีการ
ปฏิรูปการจัดเก็บภาษีสินค้าใหม่ จากเดิม "ภาษีปากเรือ" มาเป็นอัตราภาษีตายตัว
"ร้อยละสามของราคาสินค้า" ซึ่งต่อมาชาวบ้านทั่วไปเรียกอาคารแห่งนี้จนติดปากว่า
'โรงภาษีร้อยชักสาม'

 ต่อมา ในปี พ.ศ.2492 เมื่อกรมศุลกากรย้ายที่ทำการใหม่ไปอยู่ท่าเรือคลองเตย
หน่วยงานใหม่คือกองตำรวจน้ำและกองตำรวจดับเพลิง ได้เข้ามาใช้อาคารจนกระทั่ง
ถึงปัจจุบัน และในปีนี้เอง กรมธนารักษ์ กระทรวงการคลัง ในฐานะเจ้าของอาคารและ
พื้นที่ ได้เปิดสัมปทานให้เช่าพื้นที่ตามนโยบาย 'แปลงสินทรัพย์เป็นทุน' ของรัฐบาล ซึ่ง
ปรากฏว่ามีธุรกิจเอกชนประมูลได้ เพื่อดำเนินกิจการโรงแรมหรูคู่เจ้าพระยา

ในช่วงเวลา 120 ปี อาคารแห่งนี้มีการปรับเปลี่ยนสถานะและบทบาทมาโดยตลอด
จากเดิมเป็นสำนักงานเก็บภาษีท่ามกลางชุมชนชาวต่างชาติและเป็นสัญลักษณ์ชี้ถึง
กระบวนการอารยธรรมของไทย (civilizing process) ต่อมาเป็นพื้นที่ใช้สอยของ
หน่วยงานรัฐที่มีบทบาทไม่มากนัก จนล่าสุดถูกถ่ายโอนในยุคทุนนิยมเต็มตัว
 

กลุ่มคนต่างๆกันเข้าไปใช้พื้นที่ในช่วงเวลาต่างกัน สะท้อนถึงบทบาทและอำนาจ
ของคนกลุ่มนั้นในสังคม

ภาพ------ ฐานิส สุดโต