ประเด็นร้อนของรัฐธรรมนูญคราวนี้เป็นประเด็นที่ไม่น่าเชื่อว่าจะเป็นประเด็นขึ้นมาได้ นั่นคือการเรียกร้องและต่อต้านให้บรรจุศาสนาพุทธไว้อยู่ในรัฐธรรมนูญ โดยส่วนตัวผม ผมว่ายังมีประเด็นอื่นๆมากมายที่ควรถกเถียงกับสาระของรัฐธรรมนูญ เช่นประเด็นสิทธิมนุษยชน แต่ในขณะนี้ รัฐธรรมนูญเสมือนอยู่บนกลางตาชั่งที่พร้อมจะร่วงลงเหวไม่ว่าจะบรรจุพุทธศาสนาหรือไม่บรรจุพุทธศาสนาก็ตาม วันนี้ผมจึงขออนุญาตวิเคราะห์และวิจารณ์ความเหมาะสมของการบรรจุพุทธศาสนาไว้ในรัฐธรรมนูญ

พื้นฐานเจตนารมณ์ ของรัฐธรรมนูญที่คนอยากให้บรรจุพุทธศาสนาไว้ คือต้องการสนับสนุนพุทธศาสนาให้รุ่งเรืองสืบไป และโดยที่ประเทศไทยนับถือศาสนาพุทธเป็นหลัก การบรรจุศาสนาในรัฐธรรมนูญอย่างคริสต์นิกาย โปรเตสแตนท์ ในอังกฤษ หรือการบรรจุศาสนาอิสลามไว้เป็นกฎหมายในตะวันออกกลางก็มีตัวอย่างให้เห็น อย่างไรก็ตาม การบรรจุศาสนาพุทธ กลับจะมีข้อขัดแย้งที่สำคัญถ้าจะให้บรรจุไว้เป็นกฎหมาย เจตนารมณ์ของศาสนาพุทธ พระพุทธเจ้าได้ประกาศไว้ชัดเจนในโอวาทปาฏิโมกข์ ในเรื่องการเผยแพร่พุทธศาสนา หนึ่งในนั้น คือ อนูปฆาโต ไม่ทำร้ายใคร หรือคือ การเผยแผ่ศาสนาต้องระวังมือ ระวังเท้า อย่าทำร้ายหรือฆ่าใคร อย่าไปบังคับใครเขาด้วยกำลังให้เขาเชื่อ แต่ให้ค่อยพูดค่อยจา อ้างเหตุผลทีละเล็กทีละน้อยจนกระทั่งเขาคล้อยตาม และถ้าจะอ้างอิงกับวาทะอื่นๆเช่น อักขาตาโร ตถาคตา ตถาคตเป็นเพียงผู้บอก ส่วนผู้ใดจะปฏิบัติก็สุดแท้แต่ (ปฏิบัติได้ก็ดีสำหรับตนเอง) ศาสนาพุทธเป็นศาสนาเปิด เราไม่บังคับให้ใครเชื่อ ไม่บังคับให้ใครปฏิบัติ แม้แต่คำสอนของพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าท่านยังเตือนไว้ในกาลามสูตร เพราะการปฏิบัติเป็นเรื่องส่วนบุคคลพึงกระทำด้วยความเต็มใจ พึงใช้ปัญญานำไม่ใช่การทำเพราะเห็นคนอื่นเขาทำ ไม่ใช่ทำเพราะถูกบอกหรือบังคับให้ทำ แต่ทำด้วยความรู้และความเข้าใจ แต่กฎหมายไม่เป็นเช่นนั้น กฎหมายเป็นการบังคับให้กระทำและไม่กระทำ เพื่อรักษาไว้ซึ่งระเบียบของสังคม ถ้านำพุทธศาสนา มาบังคับไว้ในรัฐธรรมนูญ สิ่งอันใดที่ขัดกับศาสนาพุทธย่อมเป็นเหตุอ้างว่าผิดกฎหมาย นั่นคือ ศาสนาพุทธจะมีสภาพเป็นการบังคับ ซึ่งย่อมขัดแย้งต่อพื้นฐานการเป็นศาสนาเปิด ขัดแย้งต่อการเป็นศาสนาแห่งการเรียนรู้ เพราะไปบังคับปฏิบัติเสียแล้ว แถมยังจะเป็นการขัดต่อเจตนารมณ์ที่ประกาศไว้ในโอวาทปาฏิโมกข์แล้วเช่นนี้มิใช่ว่าเรากำลังทำลายพุทธศาสนาลงหรอกหรือ ในหลายศาสนา เขาจะใช้วิธีบังคับก็เรื่องของเขานะครับ แต่ศาสนาเราทำอย่างนั้นไม่ได้ เพราะหลักการทางศาสนาไม่เหมือนกัน ผมหวังว่าบทความนี้จะลดอุณหภูมิความขัดแย้งเรื่องการนำพุทธศาสนาบรรจุหรือไม่บรรจุในรัฐธรรมนูญ แล้วเราจะได้มาพิจารณาประเด็นอื่นๆที่สำคัญกว่าต่อไปครับ

อ้างอิง โอวาทปาฏิโมกข์ http://www.dhammakaya.or.th/events/480223_th.php กาลามสูตร http://www.navy.mi.th/newwww/code/special/budham/tp/tp200366.htm