สะพานไม้ไผ่ทอดข้ามลำห้วยเมื่อหน้าน้ำหลากปีกลาย ยังคงทิ้งร่องรอยความบอบช้ำ การเดินทางของวันเวลาทิ้งเรื่องราวให้จดจำและเรียนรู้

เส้นทางที่เข้าสู่ผืนป่ารอบๆหมู่บ้าน เต็มไปด้วยไร่หมุนเวียนของชาวบ้าน ไร่หมุนเวียนที่นี่ไม่ใช่ไร่เลื่อนลอย

ไร่หมุนเวียนเป็นการทำไร่ที่มีส่วนช่วยให้ไม้ในไร่มีโอกาสฟื้นตัว ครอบครัวหนึ่งๆใช้พื้นที่ทำไร่ประมาณ 3 แปลง โดยหมุนเวียนปลูกปีละแปลง แปลงละประมาณ 1-3 ปีแล้วจึงหมุนเวียนมาเพาะปลูกในพื้นที่เดิมเมื่อย่างเข้าสู่ปีที่10

3 ปีในการทำไร่แปลงแรก เมื่อขึ้นปีที่ 4 ก็จะกลายเป็นไร่ซาก จะถูกทิ้งไว้ให้ต้นไม้ได้ฟื้นตัวงอกงาม(ประมาณ6ปี) กว่าที่จะหมุนเวียนกลับมาใช้อีก

ไม้เติบโตในไร่ซาก พื้นดินก็อุดมสมบูรณ์ชุ่มชื่น ไร่ซากกลายเป็นที่หากินเกื้อกูลกันระหว่างคนและสัตว์

การถางไร่จะไม่ตัดต้นไม้เรี่ยดินเพราะเชื่อว่าตอไม้มี เจ้า อาศัยอยู่จะต้องตัดต้นไม้ให้เหลือตอสูงๆและไม่ผ่ากลางตอไม้ ต้นไม้จึงเติบโตเมื่อหน้าฝนมาเยือน

ความมืดเคลื่อนตัวเข้าปกคลุมหมู่บ้านอีกครั้ง แต่ไม่น่ากลัวเท่ากับความมืดในหัวใจของคน กลุ่มคนที่หลงอยู่กับอำนาจและวัตถุยังคงมีอยู่ทั่วผืนดิน

เราเป็นชนเผ่าที่อิสระไม่เคยเป็นเมืองขึ้นใคร ผู้เฒ่าแห่งพงไพรเอ่ยคำนี้ออกมาในเช้าวันที่หมอกโรยตัวปกคลุมเหนือแผ่นน้ำ

ต่างจากกลุ่มบางกลุ่มที่ภูมิใจว่าเขาไม่ได้เป็นเมืองขึ้นผู้ใด ตั้งแต่ยุคอดีตกาลที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบัน

แต่มาถึงวันนี้ ยังไม่แน่ใจเหมือนกันว่าเรายังคงไม่เป็นเมืองขึ้นของผู้ใดอยู่อีกหรือ

วัฒนธรรมต่างๆของเรายังคงอยู่ ผู้เฒ่าเอ่ยขึ้นมาอย่างภาคภูมิใจ ในขณะที่ผมเองนึกถึงวัฒนธรรมของผมว่าเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร

จากอดีตกาลคุณสู้รบเพื่อที่จะให้เป็นเอกราช คุณสามารถที่จะรักษาเมืองตัวเองได้ แต่ในปัจจุบันคุณก็ยังภูมิใจในเอกราชของคุณ แต่คุณกำลังเป็นเมืองขึ้นของชาติอื่นในด้านวัฒนธรรม ชาติอื่นกำลังมากลืนกินโดยที่คุณภาคภูมิใจว่านั่นคือสิ่งใหม่ที่เริ่มเปลี่ยนแปลง วัฒนธรรมของคุณที่คุณภูมิใจหากดูกันจรองๆแล้ววัมนธรรมส่วนใดบ้างที่เป็นเอกลักษณ์ของคุณและในเรื่องการดำรงอยู่คุณก็ยังพึ่งต่างชาติ ต่างจากเราที่ดำรงชีวิตอยู่อย่างเรียบง่ายหากินอยู่กับผืนป่า สายน้ำ

เรากลัวว่าในวันข้างหน้าวิถีแห่งเมืองคงจะเข้ามาทำให้ชนเผ่าของเราต้องสูญสิ้น เพราะผู้มีอำนาจไม่เข้าใจวิถีแห่งเรา  ผู้เฒ่าแห่งพงไพรกล่าวขึ้นมาหลังจากที่เรานั่งพูดคุย

ผมหวังไว้ว่าวิถีแห่งพงไพรคงไม่สลายไปเหมือนม่านหมอกในเช้าวันนี้

มนุษย์ขีดเส้นทางเดินในจิตใจของตัวเอง

พวกเราที่เดินทางมาก็เป็นเช่นเดียว การเดินทางหากปราศจากสิ่งที่รักและคนที่รู้ใจย่อมที่จะมีค่าและความหมายอีกรูปแบบหนึ่ง

สายน้ำแห่งทุ่งใหญ่ยังคงรินไหลอาบไล้แสงจันทร์

ภาพเรื่องราวต่างๆผุดขึ้นมาในมโนสำนึก เคล้าคลอเสียงแห่งธรรมชาติที่มีจังหวะและท่วงทำนอง ฃผมเหน็ดเหนื่อยและอ่อนล้าจากสังคมที่เป็นอยู่ จนบางครั้งก็หลุดลอยไปตามกระแสแห่งสังคม นั่งทบทวนถึงความสับสนปนเปที่อยู่ในห้วงลึกของแม่น้ำในดวงใจ

เราจะใช้ไม้ที่ตายแล้วมาสร้างบ้าน ต้นไม้ที่มีรังนกอยู่เราจำม่เอามาทำบ้าน เพราะว่าเราจะไม่เอาบ้านของคนอื่นมาเป็นบ้านของเรา คำพูดของผู้เฒ่ายังคงแว่วอยู่ในจิตใจ

หยดน้ำค้างพรมพร่าง

ดวงดาวเปล่งประกายระยิบเหนือขุนเขา

กะเหรี่ยงอาศัยอยู่ในผืนป่า

ป่าคืออาหาร ป่าคือสมุนไพร ป่าคือทั้งชีวิต

วิถีชีวิตที่เกื้อกูลกันระหว่างคนกับป่ายังคงมีให้เห็นในชนเผ่า

เมฆทะมึนเคลื่อนตัวมาบดบังความสว่าง

คำพูดของเจ้านายบอกว่า คนอยู่กับป่าไม่ได้

สายใยแห่งชีวิตกำลังจะถูกกระชากให้ขาดจากกัน

หยาดน้ำตาของฟากฟ้าโปรยปราย

ความล่มสลายของชนเผ่ากำลังก่อตัวขึ้นมาอย่างช้าๆ

เราเป็นเพียงหนอนตัวเล็กๆที่กัดกินเพียงใบไม้ พอใบปรุใบใหม่ก็ขึ้นมาแทน ผู้เฒ่ากล่าวก่อนที่ผมจะเดินทางออกจากหมู่บ้าน