แล้งใกล้สิ้นท้องทุ่งทั่วทุกถิ่นดูแช่มชื่นมีชีวิตชีวาเพราะได้ฝนหัวฤดู ติณชาติหลากล้วนระบัดใบแผ่คลุมแผ่นดินเหมือนมีใครเอาพรมสีเขียวสดไปปูลาด ไกลสุดปลายนา ฝูงงัวควายของชาวบ้านที่ปล่อยออกมาเลี้ยงรวมกันขมีขมันเล็มหญ้าอ่อนราวกับว่ากลัวมันจะแก่หนีไปเสียก่อน ที่อิ่มแปล้ลงเกลือกปลักจนตัวหม่น เคี้ยวเอื้องเนิบนาบดูน่าเหน็ดหน่าย 

ลูกแหง่สองสามตัวหกหน้าคะเมนหลังอย่างซุกซนไม่แยแสหญ้าอ่อนคงถือดีว่ามีนมแม่ให้ดูดดื่ม เช่นกัน เจ้าความหนุ่มเนื้อล่ำก็ไม่นำพาหญ้าบรรดามี กลับเอาเป็นเอาตายกับคันนาที่อยู่เบื้องหน้า เขาสีดำมะเมื่อมงอโง้งถูกสะบัดเข้ากับคันนาจนดินกระจุย เหมือนจะประลองกำลังหรือไม่ก็หมายข่มขวัญตัวผู้อื่น ควายถ่าวงัวถึกมักคึกคะนองเมื่อต้องอายฝนใหม่

ฉันกับพี่ชายเรื้อยเจ้าควายหนุ่มของเราไว้ใต้ต้นกระบก ไม่ปล่อยเข้าฝูงเหมือนอย่างเจ้าอื่นเพราะมันยังไม่ได้ตอน ขืนปล่อยไปก็ไม่เป็นอันกินน้ำกินหญ้า มันจะเอาแต่เดินตามก้นตัวเมียต้อยๆ เข้าไปดมๆแถวบั้นท้ายทำเสียงขึ้นจมูกฟืดฟาด ทีนั้นก็แหงนหน้าขึ้นฟ้ายิงฟันทำตายิบหยีดูน่าเกลียดพิลึก สักพักตะกุยตะกายขึ้นขี่หลังตัวเมีย บางเช้าตอนปล่อยออกจากคอกมันจะทำแบบนี้กับแม่ของมัน ฉันต้องตวาดแล้วขนาบด้วยเชือกสนตะพายเข้าที่สีข้าง

“แกจะไปตีมันทำไม?” พี่ชายเห็นแย้ง
“ก็มันทำไม่ดีกับแม่ตัวเองนี่”
 “โอ้ย..ประสาสัตว์มันจะไปรู้จักความอาไร้..แกก็”
 “ไม่รู้ล่ะ…ทำแบบนี้ไม่ดี ไม่ชอบ”
 “แกน่ะคิดมาก”
พี่มักว่าฉันเป็นคนคิดมากทีครูบุญตาบอกว่าเป็นคนช่างคิด ฉันเองก็ปลงใจไม่ได้ว่าตัวเองเป็นคนช่างคิดหรือคิดมากกันแน่

กระบกสูงเปลาเปลือกต้นสีเทาดูเคร่งขรึม ไม่รู้ว่ามันอยู่มานานเท่าไหร่แต่คงก่อนฉันเกิดหลายปีเพราะเห็นยืนต้นทะมึนทึนอยู่อย่างนี้ตั้งแต่จำความได้ ถึงกระบกจะเป็นไม้เนื้อแข็งแต่พวกชาวบ้านก็ไม่ตัดไปทำเครื่องเรือนเห็นเขาบอกว่าชื่อมันไม่เป็นมงคล ฉันนั่งอยู่บนรากที่โผล่พ้นดินขึ้นมาเป็นลอนคูพูพอน พี่ชายสาละวนผ่าเมล็ดกระบกด้วยอีโต้ ปากก็ขับอาขยานภาษาถิ่นที่คุ้นชิน

“ฝนซิตก
 หมากบกซิหล่น
 ฟ้าซิร้อง
 เซี่ยงข้องไล่งัว”

ไม่รู้ว่าใครพาร้องเป็นคนแรก จำสืบๆกันมาในหมู่เด็กเลี้ยงควาย “เซี่ยงข้อง” เป็นใครฉันเองก็ไม่รู้จัก มีอีกคนที่ชื่อคล้ายกันไม่แน่ใจว่าเป็นคนเดียวกันหรือเปล่า “เซี่ยงเมี่ยง” ได้ยินพ่อเล่าให้ฟังอยู่ออกบ่อย ฟังทีไรต้องหัวร่องอหายในความฉลาดแกมโกงของหมอนี่ทุกที

แล้งต่อฝนหมากไม้หมากไร่หลากพันธุ์แข่งขันกันออกลูกดกดื่น กระบกก็เช่นกัน ลูกขนาดพอๆกับมะนาวหน้าแล้งเล็กใหญ่กว่านี้ไม่กี่มากน้อย ลูกดิบสีเขียวห้อยกระต่องกระแต่งอยู่บนต้นแม่ ยามลมโบกโยกไหวก็โยนตัวแกว่งไกวไปมาดูน่าสนุก ที่สุกสีเหลืองทิ้งขั้วลงมาเกลื่อนลานดิน อีกไม่นานงัวฝูงจะบึ่งมาทางนี้ พวกมันชอบกินลูกกระบกสุก เยื้องจากร่มกระบกมีโพนปลวกย่อมๆ เครือไม้เลื้อยโอบคลุมจนดูเขียวครึ้ม ฉันผุดจากที่นั่งเสเข้าไปสำรวจอย่างคนอยู่ไม่เป็นสุข แล้วก็มีเรื่องสนุกให้ทำอย่างหวังใจ กวักมือเรียกพี่อยู่ไหวๆให้มาทางนี้

 “กลอยกำลังลงหัว” เอ่ยคำเมื่อมานั่งยองๆลงข้างฉัน ปากยังเคี้ยวเนื้อในเมล็ดกระบกอยู่หยับๆ
 “ยายเคยเล่าให้ฟัง…” ทำเสียงขรึมวางมาดมีภูมิ “ตอนยายเป็นเด็กถ้าเกิดฝนแล้งติดต่อกันหลายๆปี พวกชาวบ้านก็ต้องเอาหัวกลอยนี่แหละไปนึ่งกินต่างข้าว”
 “เดี๋ยวนี้เราไม่ต้องกินกลอยแทนข้าวแล้วนี่นะพี่ บ้านเราฝนไม่แล้ง” ฉันออกความเห็นบ้าง
 “อือ…ถ้าเกิดทำท่าจะแล้งพระเจ้าแผ่นดินจะให้เรือบินมาทำฝนตก” พี่เหหัวข้อสนทนา
 “ทำไง?”
 “ให้เรือบินมาทำฝนตก”
 “ก็นั่นแหละ เรือบินมาแล้วทำไง?” ฉันซัก พี่เกาหัวแกรกๆ
 “จำไม่ได้แล้ว…เคยได้ยินครูวันเพ็ญเล่าให้ฟัง ก็ให้เรือบินนั่นแหละมาทำฝนตก” โยกโย้ยกครูประจำชั้นตัวเองขึ้นมาอ้าง คงจะจำไม่ได้จริงๆฉันเลยเลิกทู่ซี้ร่ำรี้ร่ำไร ลองนึกภาพเรือบินมาทำฝนตก ภายในหัวค่อยๆปรากฏภาพชัดเจนขึ้น เรือบินลำใหญ่ขนตุ่มใส่น้ำมาเต็มลำ พอถึงตรงไหนที่ฝนแล้งก็ปล่อยให้น้ำไหลลงตรงนั้น ตรงช่องที่จะปล่อยน้ำต้องเป็นฝักบัวอย่างที่ฉันกับพี่เคยใช้ตักน้ำรดผัก น้ำที่ถูกปล่อยออกมาจะได้ไหลเป็นสายเหมือนฝนตกจริงๆ ฉันยิ้มกระหยิ่มใจแต่ไม่ได้เล่าให้พี่ฟัง พี่คงคาดไม่ถึงหรอกว่าฉันรู้วิธีที่เรือบินมาทำฝนตก

“เออนี่พี่”
 “อะไรอี๊ก” ปากพูดแต่มือเริ่มใช้อีโต้ต่างเสียบแซะดินรอบๆหัวกลอย
 “ฉันว่าพระเจ้าแผ่นดินต้องเป็นเทวดาเหมือนพญาแถนแน่ๆ”
 “ทำไมล่ะ”
 “เอ้า…ก็ทำให้ฝนตกได้เหมือนกันเลย”
 “อือ…ใช่ๆ” พยักหน้าเห็นพ้อง

การสนทนาถูกละไว้เมื่อพี่ชายแซะดินรอบหัวกลอยจนเป็นร่องลึก จากนั้นก็ใช้ปลายอีโต้งัดขึ้น ไม่ต้องออกแรงมากนักเพราะหัวกลอยฝังดินเพียงแค่ครึ่ง หัวกลอยทรงกลมรีสีน้ำตาลเกาะกลุ่มเป็นกระจุกอยู่ ๓-๔ หัว ขนาดพอๆกับกำปั้นคนใหญ่ มีรากฝอยอยู่เต็มพรืดดูรุงรัง
 “กลับเถียง เดี๋ยวทำให้กินเอง” ฉันเริ่มเจ้ากี้เจ้าการ สองพี่น้องดุ่มเดินจากร่มกระบกสู่เถียงกลางทุ่ง

 เถียงเป็นที่พักถูกปลูกสร้างขึ้นอย่างง่ายๆบนโพนปลวกที่ถูกเกลี่ยออกเป็นลาน เสาสี่ต้นมุงด้วยตับหญ้าคา ปล่อยให้โล่งโจ้งไม่มีฝากั้น ฟากที่ปูด้วยปีกไม้สี่ห้าแผ่นสูงเพียงคอเด็กน้อยอย่างฉัน  ไม่มีบันไดให้ไต่ ต้องปีนป่ายเหยียบเสาต้นใดต้นหนึ่งแล้วเหนี่ยวตัวขึ้นไป บนขื่อมีกระดานสองแผ่นที่พาดไว้เป็นที่เก็บของ เครื่องครัวครบครันวางอยู่บนนั้น ฉันจัดแจงล้างหัวกลอยแล้วฝานเปลือกสีน้ำตาลออก ทีนั้นก็จะเห็นเนื้อกลอยสีขาวออกเหลือง ฝานอีกครั้งให้เป็นชิ้นบางๆรอท่าเอาลงหวด

พี่ชายกำลังก่อไฟอยู่ด้านล่าง คุกเข่ากงโก้ก้นโด่งเป่าไฟเสียงดังฟูดๆ ไฟได้เชื้อลุกวาบลามเลียดพร้อมกันนั้นก็แตกเปรี๊ยะเป็นสะเก็ดเพราะแรงลมเป่า พี่สะดุ้งโหยงสบถลั่น “ห่ากินหัวเอ้ย!” เอามือลูบหน้าแล้วหันมาทำตาปะหลับปะเหลือกเมื่อได้ยินฉันหัวเราะคิกคักอยู่บนเถียง

กลอยนึ่งพร่องลงไปตั้งเยอะเมื่อฉันคะยั้นคะยอให้พี่กิน "อีกอันหนึ่ง ไม่งั้นโกรธ อุตห์ส่าทำให้กิน” ดูจะเป็นความสนุกอย่างหนึ่งของฉันที่ได้บังคับคนอื่น ทั้งที่ตัวเองกินเข้าไปเพียงครึ่งคำ พี่ทำหน้าปูเลี่ยนแต่ก็ไม่ขัดขืนฝืนกินจนหมดชิ้น สมใจคนชอบบังคับนั่งยิ้มแต้อย่างมีความสุข

ตะวันคล้อยบ่ายควายสองพี่น้องยังคงนั่งเล่นอยู่ที่เถียง ใกล้ได้เวลาปล่อยควายเข้าบ้านให้มันและเล็มหญ้าระเรื่อยรายทาง ถึงตีนบ้านก็พอดีค่ำ ยังไม่ทันเอ่ยปากชวนก็เห็นพี่ชะโงกหน้าออกนอกเถียงแล้วโก่งคออ้วกเสียงลมออกเอิ้กอ้าก

“เป็นอะไร?”
 “ไม่รู้….เวียนๆหัว” พูดยังไม่จบคำดีก็ชะโงกหน้าออกไปอีกครั้ง คราวนี้ของเสียพลุ่งออกมาเป็นลำ
 “เวียนมากมั้ย” หงึกคอแทนคำตอบ “พี่เข้าบ้านไปก่อนเดี๋ยวจะไปปล่อยควายเอง” พอตกปากรับอาสาแล้วจึงปีนลงจากเถียงมายืนรอท่าอยู่ข้างล่าง พี่ตามลงมาทีหลัง ตอนที่เหยียบเสาแล้วหย่อนตัวลงดูเหมือนจะไม่มีเรี่ยวแรงแข้งขาอ่อน ครูดรวดเดียวโดยไม่เหนี่ยวตัวเองไว้ ฉันกรากเข้าไปประคองแต่เพราะตัวเล็กแรงน้อยทานน้ำหนักไม่ไหวเลยถลาล้มลงกับพื้นไปพร้อมๆกัน พี่โงหัวขึ้นก่อนแล้วคลานไปพิงต้นเสาโก่งคอทั้งๆที่ไม่มีอะไรออกมาอีกแล้ว หอบถี่ๆอย่างคนหายใจไม่เต็มอิ่ม ฉันตื่นตระหนกใจเต้นไม่เป็นส่ำ เหลียวเบิ่งไปรอบๆ ทุ่งนากว้างต่อกว้างจะหาใครสักคนก็ไม่มี

“รออยู่นี่นะ จะไปตามพ่อ” ถึงไม่บอกพี่ก็คงไปไหนไม่ได้เพราะอาการเพียบขนาดนี้ แต่ก็เหมือนเป็นคำมั่นว่าอีกไม่นานจะกลับมา ฉันโผนออกจากโพนเถียงแล้ววิ่ง วิ่งอย่างลืมตายใจร่ำหาแต่พ่อ ถึงหน้าเรือนตอนไหนแทบไม่รู้ตัว
 “พ่อๆ!” ตะโกนเรียกทั้งที่ยังไม่เห็นตัว… 

(โปรดติดตามตอนจบ)

ภาพประกอบเรื่อง : อ้างอิง

๑. http://gotoknow.org/file/khajitfoythong/wor4.jpg

๒. http://www.dnp.go.th/EPAC/IMAGES/P05_1.jpg

๓. http://www.geocities.com/dordek1/kloy1.jpg

เรื่องประกอบภาพ : วิทย์ แดงจันศรี