“ใครคิดว่า ถ้ามีการเล่นการพนันในงานศพ ปรับเจ้าภาพ 2,000 บาท  ปรับคนเล่นคนละ 1,000 บาท  และถ้าผู้นำเกี่ยวข้องด้วยปรับเป็น 2 เท่า ยกมือขึ้นค่ะ” 

 “แล้วที่ไม่เห็นด้วย ไม่เห็นด้วยในเหตุผลใดค่ะ”

เสียงถกเถียงดังกึกก้องกับผู้คนที่หนาแน่นเต็มห้องประชุม อาคารเอนกประสงค์ ตำบลถืมตอง อำเภอเมือง  จังหวัดน่าน  ในวันจันทร์ที่ 23 กรกฎาคม 2550 ซึ่งมีทั้งผู้ใหญ่บ้าน ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน   อสม.  แกนนำและชาวบ้านทั้ง 8 หมู่บ้านของตำบลถืมตอง นั่งเรียงรายและตั้งใจฟัง เพื่อหาข้อตกลงร่วมกัน ใน มติลด ละ เลิก การพนัน  ตำบลถืมตอง  

คงเป็นเรื่องยากที่ชุมชนใดชุมชนหนึ่ง ร่วมกันหากฎ มติ และมาตราการที่มีไว้เป็นข้อบังคับสำหรับการผูกมัดตัวเอง แต่ชาวบ้านตำบลถืมตอง เห็นว่า ถ้าไม่เริ่มให้ความรู้สร้างจิตสำนึก ควบคู่ไปกับการบังคับของมติตำบลนั้น ปัญหาการเล่นการพนันในตำบลก็ยังคงเพิ่มขึ้น ทวีคูณ อีกทั้งนี่คือแบบอย่างที่ไม่พึงประสงค์มากนักต่อเด็กเยาวชนในชุมชน กับการเห็นพฤติกรรมที่ผู้ใหญ่พึงปฎิบัติต่อกันมา คือ การติดการพนัน

 “เมื่อ 3  ปีก่อน ได้มีการออกกฎมติประชาคมของตำบล เรื่อง งดเหล้า การพนันในงานศพมาแล้ว แต่เราทำแค่ 4 หมู่บ้านเท่านั้น จึงไม่ประสบความสำเร็จในการนำมาปฎิบัติเนื่องจากในอีก 4 หมู่บ้านไม่ได้รับรู้ถึงมติในครั้งนั้นด้วย ชาวบ้านที่ยังติดและเล่นการพนันก็ยังคงเดินสายเข้าออกหมู่บ้านใกล้เคียงเพื่อตอบสนองการเล่นการพนันของตนเอง แต่ครั้งนี้เรานำกลับมาพูดคุยกับผู้นำและชาวบ้านอีกครั้ง ว่าที่ผ่านมาการกินเหล้า หรือการเล่นการพนัน ถ้าเกิดขึ้นกับคนในครอบครัวของเรานั้น เราเป็นทุกข์หรือเปล่า เราพยายามกระตุ้นให้ชาวบ้านร่วมคิด จึงมีการมองเห็นถึงปัญหาที่ผ่านมา ชาวบ้านจึงมีการรวมตัวกันอีกครั้งเพื่อพูดคุยถึงสถานการณ์การพนันในตำบล , ผลกระทบ ,ทางออก วิธีการและข้อเสนอ และร่วมกันออกมติการลด ละ เลิก การพนันขึ้นในระดับหมู่บ้าน” นางสาวพยอม  วุฒิสวัสดิ์ คณะทำงานครอบครัวเข้มแข็งจังหวัดน่านและวิทยากรกระบวนการในตำบลถืมตอง  

นอกจากนี้ นายน่าน   โพธิวัง  กำนันตำบลถืมตอง กล่าวว่า “การเริ่มต้นการออกมตินั้น เริ่มจากการนำโครงการเสริมสร้างศักยภาพ “ครอบครัวปลอดอบายมุข” ตำบลถืมตอง เข้าไปพูดคุยในการประชุมประจำเดือนของผู้นำระดับหมู่บ้าน เพื่อวางแผนการนำเรื่องนี้เข้าไปพูดคุยกับชาวบ้านในระดับหมู่บ้าน โดยมีเป้าหมายให้ชาวบ้านเลิกการพนันในตำบลอย่างเด็ดขาด  เพื่อลดค่าใช้จ่าย และปัญหาอื่น ๆ ที่จะเกิดขึ้นในตำบลของเรา ที่อาจจะตามมาหลังจากการเล่นการพนัน”

“ก่อนหน้านี้ ไม่มีมติในตำบล ทางผู้นำเองก็มีความกดดันเป็นอย่างมาก เพราะเมื่อไหร่ที่เห็นการเล่นการพนันในงานศพ  หรือในที่อื่น ๆ พอผู้นำเข้าไปบอกให้หยุดเล่น ก็เจอคำถามย้อนกลับมาเสมอ ว่า ที่นั่งเล่นไม่ได้เอาเงินของผู้นำมาเล่น  มันเป็นเรื่องส่วนตัวเป็นสิทธิที่สามารถเล่นได้” กำนันตำบลถืมตอง กล่าวด้วยสีหน้าเป็นกังวล กับทุกครั้งที่ตนเองหรือผู้นำคนอื่น ไปบอกกับลูกบ้านเรื่องการเล่นการพนันกับลูกบ้าน

แต่หลังจากที่โครงการเสริมสร้างศักยภาพ “ครอบครัวปลอดอบายมุข” ตำบลถืมตอง ได้เข้าไปทำความเข้าใจและพูดคุยกับชาวบ้านทั้ง 8 หมู่บ้าน  จึงเกิดมติในระดับหมู่บ้านขึ้น  หลังจากนั้นก็นำมติดังกล่าวทั้ง 8 ชุด มาลงความเห็นเป็นมติร่วมกันในระดับตำบล สำหรับ มติ ลด ละ เลิกการพนัน

จากการพูดคุยทำความเข้าใจพร้อมทั้งการยกมือเพื่อลงความคิดเห็นรับมติฉบับนี้นั้น ตำบลถืมตองก็ได้มติ ลด ละ เลิก การพนันในตำบลถืมตองร่วมกัน  โดยเนื้อหาสาระสำคัญเน้นเรื่องการพนัน ทั้ง หวย , ไพ่ , ไฮโล , เปตอง ซึ่งในกรณีงานศพ ถ้ามีการเล่นการพนันเกิดขึ้นในงานศพนั้น  เจ้าภาพซึ่งถือว่าเป็นเจ้าของงานที่มีอิทธิพลเป็นอย่างมากต่อการให้การพนันมีหรือไม่มีในงานศพนั้น จะถูกปรับโทษเป็นจำนวน 2,000 บาท ส่วนเจ้ามือทั้งเจ้ามือในบ้านหรือเจ้ามือจากที่อื่น จะถูกปรับถึง 3,000 บาท  สำหรับคนเล่น ก็เสนอราคาค่าปรับไปที่จำนวน 1,000 บาทต่อคน ส่วนบทลงโทษของผู้นำนั้นหนักกว่า 2 เท่า ถ้าเข้าไปยุ่งเกี่ยวต่อการพนันในครั้งนั้น ส่วนเจ้าหน้าที่ตำรวจนอกจากจะทำหน้าที่จับปรับชาวบ้านตามภารกิจหน้าที่แล้วนั้น ถ้าเข้าไปยุ่งเกี่ยวกับการพนันในครั้งนั้นด้วยก็จะถูกปรับเป็น 5 เท่าต่อครั้งเช่นกัน อีกทั้งที่สำคัญมติร่วมในระดับตำบลฉบับนี้ยังคงให้รางวัลแก่ผู้นำจับการพนันในชุมชนในแต่ละครั้งอีกด้วยเป็นเงินรางวัลถึง 600 บาท   โดยมติการลด ละ เลิก อบายมุขตำบลถึมตองทั้งหมดนี้ จะถูกประกาศใช้ในวันที่ 1 ตุลาคม 2550 นี้

เมื่อมติผ่านการยกมือรับและกำนันและผู้ใหญ่บ้านทั้ง 8 หมู่บ้าน ร่วมลงนามเพื่อเป็นบันทึกข้อตกลงฉบับเล็กเฉพาะตำบลถืมตองแล้วนั้น นายบรรจง  มหาวงศนันท์  ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 5  บ้านกิ่วป่าห้า ได้กล่าวว่า  “การออกมติของตำบลนั้นเป็นเรื่องที่ดีมาก เพราะทำให้ชาวบ้านและผู้นำมีความเกรงกลัวต่อมติที่เกิดขึ้น ซึ่งถือว่าเป็นมติที่เกิดขึ้นจากความร่วมมือของชาวบ้านเอง และถ้ามีการร่วมใจ พร้อมใจกันปฎิบัติตามกฎนี้อย่างจริงจังทั้งชุมชน ผมคิดว่าได้ผลแน่นอน และที่ผ่านมาตั้งแต่มีการจัดเวทีในหมู่บ้านและมีมติในระดับหมู่บ้านขึ้นชาวบ้านก็เกิดความกลัว  เพราะมีงานศพ 2 งานที่ผ่านมา ก็ไม่มีการเล่นการพนันในงานศพเลย”

ทางด้านนางสมบูรณ์  อักษร  ประธานผู้สูงอายุหมู่ที่ 1 ตำบลถืมตอง ได้กล่าวว่า “มติของตำบลจะมีค่ากว่ามติของระดับหมู่บ้าน เพราะถ้าเป็นเพียงมติของหมู่บ้าน ก็ไม่สามารถควบคุมได้ทั้งตำบล แต่ถ้ามีการทำความเข้าใจและเกิดมติทั้งตำบล คนเล่นการพนันก็จะหาที่เล่นไม่ได้ ซึ่งถ้าเล่นเมื่อไหร่ก็จะมีการปรับเกิดขึ้นทันที ชาวบ้านหลายคนก็เกิดความกลัว”

ส่วนนายวัชรพงษ์  มหาวงศนันท์ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 4 บ้านนาท่อเด่น ได้ให้ความคิดเห็นเพิ่มเติมกับมติตำบลว่า “มติที่เกิดขึ้นนี้มีประโยชน์ต่อชาวบ้านโดยตรง ซึ่งอาจจะกระทบต่อชาวบ้านในบางกลุ่มบางคนที่ยังมีการเล่นการพนันอยู่ แต่ในกลุ่มของชาวบ้านโดยรวมนั้นผมเชื่อแน่ว่าได้รับประโยชน์จากมตินี้แน่นอน   ชาวบ้านก็จะพยายามหางานทำมากขึ้นทำให้ลดการว่างงานได้เลยทีเดียว” 

ทางด้าน นายน่าน โพธิวัง  กำนันตำบลถืมตอง ได้กล่าวอย่างภูมิใจกับมติตำบลว่า “คิดว่าหลังจากมีมติการลดละเลิกการพนันในชุมชน ชาวบ้านก็คงมีจิตใจที่ดีขึ้น คนที่เคยเล่น ก็จะไม่เล่น และผู้เล่นคนใหม่ในชุมชนก็จะลดลง ส่วนคนที่ว่างงานก็จะไปหางานทำ และคงทำงานด้วยความขยัน อีกเกิดการเข้ามาช่วยเหลือสังคมมากขึ้น   ซึ่งคงจะส่งผลดีมากกว่าผลเสียแน่นอน  คณะกรรมการ/ผู้นำก็คงจะไม่ถูกต่อว่า หรือถูกกดดันจากชาวบ้านที่เล่นการพนัน จากที่การเล่นการพนันเป็นเพียงเรื่องส่วนตัว แต่หลังจากเกิดการมีสว่นร่วมของคนทั้งตำบลเพื่อออกกฎหรือมติ ก็ทำให้เรื่องสว่นตัวเป็นเรื่องส่วนรวมในทันที อีกอย่างสังคมก็จะเกิดการยอมรับมติ และยกย่องผู้ที่ไม่เล่นการพนันเพิ่มมากขึ้น”

ถึงแม้ว่า มติ ลด ละ เลิก การพนัน ในตำบลถืมตอง อำเภอเมือง จังหวัดน่านนั้น จะเป็นเพียงมติที่ก่อเกิดขึ้นเพื่อป้องกันการเล่นการพนันในชุมชน หรือการทำให้คนเลิกเล่นการพนันนั้นมีเหตุของการเลิกเล่นเพราะเกิดจากความกลัวในกฎหรือมติของตำบลเท่านั้น แต่นั่นคงเป็นเหตุผลที่ยังไม่ต้องการคำตอบที่สมบูรณ์แบบมากนัก เนื่องจากจิตสำนึก หรือความตระหนักต่อพิษภัยการพนันในชุมชนนั้นคงต้องใช้เวลาในการเรียนรู้ทำความเข้าใจ แต่การเกิดมติ มาตรการข้อบังคบขึ้นในชุมชนโดยชาวบ้านอย่างแท้จริงเกือบ 100 % คงเป็นคำตอบแล้วว่า กระบวนการมีส่วนร่วมเพื่อให้ได้มาซึ่งคุณภาพชีวิตที่ดี ทั้งแก่ตนเอง ครอบครัว และชุมชน หรือการลดอาชญากรรม ความหวาดระแวงในชุมชนนั้น ในระยะยาวคงจะเกิดผลขึ้นแน่นอน

ล้อมกรอบ