ใกล้ออกพรรษา ชาวชนบทที่อยู่ถิ่นริมน้ำก็จะเตรียมพร้อม “แข่งเรือยาวประเพณี” กัน  ซึ่งฤดูกาลเก็บตัวฝึกซ้อมพายเรือจะเริ่มตั้งแต่เดือนกรกฎาคมของทุกปี การนี้คณะศรัทธาฝีพายเรือแชมป์ประเทศไทย ของครูศิลปะชัย  ชูศรี หรือครูเบื๊อก ครูฝึกชื่อดังจากจังหวัดพิจิตร ก็จะออกเดินสายฝึกสอนฝีพายชายหนุ่มตามลุ่มน้ำเจ้าพระยา ไล่จากน้ำยม น้ำน่านจากจังหวัดน่าน, พิษณุโลก ไปถึงริมน้ำโขงที่จ.อุบลราชธานี หนองคาย และที่อื่น ๆ อีกหลายจังหวัด การสอนฝีพายทั่วลุ่มน้ำมากกว่าการถ่ายทอดจิตวิญญาณประเพณี ยังทำให้ชีวิตด้านอื่นมั่นคงไปด้วย

ณ แม่น้ำโขง หน้าเทศบาลต.บึงกาฬ อ.บึงกาฬ จ.หนองคาย

“ฝีพายเรือที่ดีต้องปลอดเหล้า บุหรี่ และการพนันทุกชนิด”

ชิต  ชูศรี ศิษย์เอกของคณะศรัทธาฯ อธิบายความจำเป็นการจะฝึกฝีพายเรือให้ได้ดีนั้นต้องสร้างกฎระเบียบไว้มาก ทั้งการไม่เที่ยวกลางคืน ไม่ดื่มเหล้า ไม่สูบบุหรี่ ไม่เที่ยวผู้หญิง ไม่เล่นการพนัน ซึ่งทุกคนที่เข้าการฝึกซ้อมเป็นฝีพายทุกคนต้องรับกฏเกณฑ์นี้ให้ได้  ใครละเมิดกฎแม้แต่ข้อเดียว โทษนั้นคือ ไล่ออก

“เราต้องดูและตรวจตราลูกทีมตลอดในช่วงเวลาที่เก็บตัวและฝึกซ้อม ต้องดูว่ามีการหนีออกไปเล่นการพนันหรือไปเที่ยวข้างนอกหรือเปล่า ถ้าเห็นว่าแอบไปเล่นการพนันนั้น ไล่ออกเลยในทันที” นายชิตกล่าวและว่า ที่ผ่านมาก็มีคนฝ่าฝืนกฎเป็นจำนวนมาก เมื่อเจอก็ส่งกลับบ้านหมดทุกคน

 ฝีพายแต่ละคน ตอนอยู่บ้านเกิดจะมีช่วงเวลาว่างมาก โดยเฉพาะหลังจาการทำไร่นา มีโอกาสได้สังสรรค์กับเพื่อน  ดื่มเหล้า เล่นการพนัน เที่ยวกลางคืนอยู่เป็นประจำ ส่วนใหญ่จึงทนสภาพความเข้มงวดไม่ไหว แต่สำหรับคนที่อยู่ได้และต่อสู้กับจิตใจตัวเองชนะนั้นก็จะเลิกเหล้า บุหรี่ การพนันไปเองโดยปริยาย

“เพราะเมื่อไหร่ที่ฝีพายเรือเล่นการพนัน จะทำให้เสียสุขภาพกายและสุขภาพจิต ไหนต้องนอนดึก ซึ่งเมื่อเล่นแพ้ก็จะเสียใจ ไม่มีสมาธิต่อการแข่งขัน  อีกอย่างการมีอาชีพเป็นฝีพายเรือนั้นมีรายได้จากการแข่งเรือเป็นสนาม ซึ่งแต่ละสนามก็จะได้เงินเพียงครั้งเดียว แต่กว่าจะมีการแข่งก็จะต้องเก็บตัวอย่างต่ำสองสัปดาห์ ถ้าใครเอาเงินจากกการแข่งไปเล่นการพนัน ลูกเมียที่บ้านคงไม่มีอะไรกิน”

เรือง  อุดามาน ชายวัย 40 ปี ฝีพายเรือจากอ.ท่าบ่อ จ.หนองคาย ยอมรับว่า ก่อนที่จะมาเป็นฝีพายเรือ ดื่มเหล้า เล่นการพนันบ้างแต่ไม่มาก และเที่ยวกลางคืนปกติ

“ตอนนั้นผมอายุประมาณ 30 ปี เมื่อรู้ว่าต้องเข้าฝึกซ้อมเรือกับครูเปื๊อก ครูเรือดังของจ.พิจิตร ซึ่งมีกฎเกณฑ์มากมายในการฝึกฝีพาย ต้องเลิกทุกสิ่งทุกอย่าง และช่วงฝึกซ้อมเรือเหนื่อยมาก บางวันต้องซ้อมวันละ 10 เที่ยว และในแต่ละสนามแข่งขันต้องฝึกซ้อมกันถึง 2 เดือน ทำให้แต่ละวันต้องการพักผ่อนอย่างเดียว ก็เลยเลิกยุ่งเกี่ยวกับการพนันหรืออบายมุขอื่น ๆ ไปเลย ยิ่งครอบครัวผมยากจน ถ้าดื่มเหล้าหรือเล่นการพนันเข้าไปอีก ค่าฝีพายเรือที่ได้มาแต่ละครั้งนั้นคงหมดไปและลำบากหนักกว่าเดิม” เรืองกล่าว

ส่วนสมัคร มุสิกะวัน ชายหนุ่มวัย 37 ปี หนึ่งในฝีพายจากจ.อุบลราชธานี เล่าว่า ก่อนหน้านี้มีอาชีพตัดผม ว่างเมื่อไหร่ก็ชนไก่ เงินที่ได้จากการตัดผมส่วนใหญ่เสียไปกับการเล่นพนัน แต่พอมาฝึกซ้อมเรือกับครูเปื๊อก ก็เลยเลิกหมดทุกอย่าง เขาห่างไกลการพนันและเหล้า ทดแทนิ่งเหล่านี้ด้วยกีฬาที่เล่นหลังการฝึกซ้อม หรือดูโทรทัศน์ แต่สิ่งที่สำคัญความเหนื่อยที่เกิดจากการฝึกซ้อมเรือนั้นมากมายเกินกว่าจะหาเวลาไปดื่มเหล้า  เล่นการพนันได้

หรือชายหนุ่มวัย 23 ปี หนุ่มน้อยวัยคึกคะนองจากจ.อุบลราชธานี มนต์เทียน  ศรีธรรมมา ที่หันเหชีวิตมาเข้าสู่การเป็นฝีพายเรือ  ซึ่งต้องใช้พลังกายและใจสูงมากในการต่อสู้กับสิ่งทั้งปวงที่ยั่วยุให้เขาเข้าไปสัมผัสได้ตลอดเวลา

“ตอนผมเรียนอยู่วิทยาลัยเทคนิคประจำจังหวัด ผมก็มีเพื่อนมาก เวลาว่างจากการเรียนก็ไปเที่ยวบ้าง เล่นพนันบอลบ้าง แต่ในช่วงที่เรียนอยู่ผมก็เป็นฝีพายให้กับเรือในหมู่บ้านด้วย ระยะหลังผมก็เลยไม่ได้เข้าไปยุ่งเกี่ยวกับสิ่งเหล่านั้นมากมายนัก”

มนต์เทียน บอกอีกว่า หลังจากจบการศึกษา ชีวิตก็หันเหเข้าสู่การแข่งเรืออย่างมืออาชีพมากขึ้น ได้มีโอกาสเข้ามาซ้อมเรือที่ จ.พิจิตร มีกฎเกณฑ์เป็นจำนวนมากที่ต้องปฏิบัติในช่วงฝึกซ้อมเรือ

 “ผมไม่ได้รู้สึกอึดอัดอะไร เพราะการเข้ามาเป็นฝีพายเรือก็ต้องทำใจแล้วว่าจะต้องเจอระเบียบปฏิบัติแบบนี้ อีกอย่างตั้งแต่แรกเข้ามาด้วยใจรัก และสมัครใจที่จะพายเรือแล้วประสบความสำเร็จได้แข่งขันสนามระดับประเทศและมีโอกาสคว้าแชมป์บ้าง เลยต้องยอม”

ฝีพายแต่ละคนมีส่วนช่วยให้เรือประสบชัยชนะทั้งสิ้น เพราะใครพายผิดจังหวะก็จะมีผลต่อฝีพายอื่นๆ โดยเฉพาะฝีพายเรือที่จะคัดหัวเรือให้ตรงหลัก และคนเหล่านี้ได้คัดท้ายให้จังหวะชีวิตมั่นคงไปพร้อมกัน